Соочување на Православната Црква со култот на „Руса Среда“

Преполовение Руса Среда

Неодамна, во средината на април 2015 год., од печат излезе првата книга на Виктор Недески, дипломиран богослов на богословскиот факултет од Аристотеловиот универзитет во Солун, насловена „Преполовение или Руса Среда?“. Книгата претставува хеортолошки осврт на празникот Преполовение и проблемот на словенските пагански верувања поврзани со него.

Авторот ни отстапи неколку извадоци кои, веруваме, на сите нам ќе ни послужат како спасителен повик за напуштање на погубните преданија изродени од паганските култови, и созерцување и живеење на автентичниот црковен литургиски живот.

На авторот му посакуваме долги лета доброплодна работа на црковниот виноград.

+ + +

Дека празникот Преполовение уште во постаро време се поврзувал со древни пагански култови, а најмногу со античкиот фестивал „Русалија“, покажува и сведоштвото на свети Јован Златоуст, кој во својата беседа за Преполовение поучува: „На преполовение на празикот се искачи Исус во храмот. Кога вели „празник“ не мисли на она на што мислат Елините и Јудеите, на пијанки и забави и блудни песни и слаткогласни враџбини и многуобразни читања, туку свет празник, достоен за христијаните, без пијанки и забави, туку со молитви, химни и возгласи“.1

Секако, синкретизмот бил најсилен во првите векови на христијанството, но оваа појава не престанала да постои, особено со големите преселби на народите и новите покрстувања кои следувале, вклучително и покрстувањето на Словените за кое зборувавме во посебно поглавје. Како што споменавме и погоре, Црквата се соочувала со овие појави на два начини: христијанизирајќи дел од обичаите на новопокрстените народи, и отфрлајќи дел од нив кои никако не биле во склад со Христовата вера.

Истата практика од страна на Црквата се применила и при покрстувањето на Словените. Меѓутоа особено во оддалечените краеви, каде што владееле примитивни животни услови, паганските обичаи се сочувале длабоко и во средниот век, а значаен дел од овие обичаи и празноверија во трансформиран вид живеат и денес кај широките народни маси.

Црквата рано го увидела овој проблем, па за тоа карактеристично запишал Охридскиот Архиепископ Димитриј Хоматијан, кој го забележал и лоцирал феноменот на паганските обичаи помеѓу словенското население во епархиите на Охридската архиепископија. Архиепископот во врска со ова запишал: „Млади луѓе ги шетаат селата во дружини, собираат подароци, играат, скокаат, и изведуваат неми движења и пантомима“.2 Овој опис е многу сличен на оној на Миладиновци, кои во зборникот го опишуваат празнувањето на Руса Среда во Струшкиот крај. Несомнено е дека вакви и слични обреди се изведувале повеќепати во годината и имале различен карактер: додолски, русалски, бабарски и други типови на игри, во зависност од кој словенски култ се развиле.

За борбата на Црквата со ваквите појави постои уште едно сведоштво од еден современик на архиепископот Хоматијан. Имено, во „Правилникот на свети Сава за монасите“, во еден член светителот запишал дека при исповедта свештеникот е должен да праша: „Дали со бабите (врачарите) си вршела богоомразен блуд, дали си се молела на вилите или на Род и рожаници, и на Перун и Хорс и Мокош и дали си јадела во нивна чест? (Ако е така) Треба да држиш тригодишен пост во покајание“.3 Од овој текст се гледа дека свештеникот бил обврзан да ја искоренува сè уште живата стара вера од праксата на парохјаните. Текстот е сочуван во препис од XVI век.4 (…)

Од наведените текстови јасно се воочува борбата на Црквата со русалските обичаи воопшто, како и со секој вид навраќања на пагански обичаи и верувања кај христијаните.

Што се однесува конкретно на тоа како денес православната Црква се соочува со појавата наречена „Руса Среда“, која се поврзува со христијанскиот празник Преполовение, слободно може да се каже дека ја следи насоката која Отците на Црквата ја поставиле уште од првите векови на христијанската историја. Имено, во таа насока, храмовите кои имаат правилна архитектонска градба и можат да се користат за православно богослужение, а се поврзани со овој култ, се посветуваат на празникот Преполовение. На иконостасот на местото каде што се поставува храмовата икона, со изобразува една од канонските варијанти, кои се прифатени од православната Црква и посведочени од иконографските ерминии, а за кои зборувавме погоре.

1 Ι. Χρυσοστόμου, Εἰς τὸ, Ὅτε ἀνέβη ὁ Κύριος εἰς τὸ ἱερὸν, μεσούσης τῆς ἑορτῆς καὶ εἰς τὸν Μελχισεδέκ. Τῇ μεσοπεντηκοστῇ, 29,30 PG 61, 739.
2 Козаров, Киро, Русалии, Скопје 2010, стр. 21.
3 Јосип Мал, „Словенске митолошке старине“, Гласник музејскега друштва за Словенијо – Летник, бр. 21, Љубљана 1940, стр. 2; Види и Jos. Wagner, Album für Kärnten. 1845, стр. 19.
4 Исто.

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz