Сеќавања на отец Серафим Роуз (1)

Овој говор е одржан на 20-годишнината од упокојувањето на преподобен Серафим Роуз, на 2ри Септември, 2002 година, во манастирот Св. Герман Аљаскин, Платина, Калифорнија.

Срцето ми е преполно. Последен пат бев тука пред седумнаесет години, во пролетта во 1985. Моите коментари денес не се формални, бидејќи не сакав да одржам академска презентација. Попрво, мислам дека вие сакате да чуете од мене нешто многу лично.

Првпат го сретнав о. Серафим пролетта, во 1966. Тогаш, тој беше чтец Евгениј Роуз (Eugene Rose). Владиката Јован (Св. Јован Шангајски и Сан-Франциски) сè уште беше жив, а Евгениј и Глеб (подоцна о. Герман) имаа книжарница неколку врати подолу од храмот во Сан Франциско. Јас, роден како католик и израснат како таков, бев на самиот почеток на моето патување во Православието, но во тоа време не бев свесен за тоа. Еден мој пријател ја беше открил книжарницата и ми кажа дека тие имаат многу убави икони и темјан на продажба. Тоа ме натера да ја посетам, а о. Серафим беше таму.

Сите оние приказни кои ги слушате за него се вистинити. Тој беше многу висок; ги имаше најшироките очи што јас ги бев видел – продорни очи, кои истовремено беа топли и смирувачки. Тогаш сè уште ја немаше неговата „фамозна“ брада – па затоа јас сум еден од малкумината овде кои го знаеме него уште кога беше без брада. Паметам, стоеше позади шалтерот кога влегов – мора да сум бил многу смешен и несериозен – и започнав разговор со него. Како и што знаете, тој не претпочиташе мали безначајни разговори. Но ете, јас бев таму, зборував, кога одеднаш, штом разбра дека сум католик, рече: „Знаете, вие католиците не ја разбирате Богородица“. Бев многу вчудоневиден од ова, затоа што не знаев какво е всушност православното учење за Богородица. Тогаш тој продолжи да зборува за истата тема, за да ми укаже на грешките што Католичката Црква ги правеше, а се однесуваа на Богородица и на многу други работи. Ова беше мојот прв контакт со него. Видете, тој всушност почна да ме подучува, духовно да ме храни уште од првата минута од нашата средба.

Мојата прва посета тука во манастирот беше во 1970. Тогаш бев православен веќе четири месеци. Веќе неколку години, живеевме во Етна, место три часа оддалечено од тука. Живеевме далеку од православна црква. Во тоа време, најблиската парохија под која било јурисдикција беше во Сакраменто, Сан Франциско. Бидејќи отците тука сè уште не беа ракоположени, немаше (достапни) Свети Тајни за нас, освен кога свештеник или епископ ќе го посетеше манастирот. Во таквите случаи, о. Серафим ќе пратеше белешка, како би ни кажал дека ќе се отслужи Божествена Литургија.

Во другите случаи кога одевме во градот, што се обидувавме да го правиме еднаш месечно, патувавме 7 часа во еден правец. Но јас се допишував со о. Серафим уште пред да дојдам во Православната Црква. Тој ме покани да дојдам во посета во есента, 1970. Ја паметам посетата многу добро, бидејќи иако беше во овој доцен период од годината, времето беше многу жешко, а мојата кола некако се заглави по патот. (Знаете дека патот што го имате денес, не наликува воопшто на она што го имавте претходно. Секој што не ги знае старите денови, нема претстава коку е сега лесно да се искачите овде. Во тие денови, патиштата постојано наликуваа на изоран, каллив неред. Многу лесно беше човек да се заглави. Не можам ни да почнам да ви кажувам колку пати во годината се заглавувавме во кал или снег или пак и во двете, па моравме да пешачиме. Тоа му даваше на човека вистински вкус за тоа што значи да се оди на поклонение; на овој или на оној начин, човек мора да страда.)

Мојата прва посета беше пред 32 години. Мислев на тоа, кога пристигнував овде вчера. Размислував дека многу од луѓето што ќе ги запознаам овој викенд, особено младите луѓе, не биле ни родени кога јас за прв пат дојдов тука во 1970, и размислував за тоа колку е восхитувачки да се видат други генерации како доаѓаат да примат нешто што нам ни беше дадено, и верувајте ми кога ви велам дека дадено ни беше многу.

Јеромонах Серафим Роуз
Јеромонах Серафим Роуз

Вчера некому реков, дека овој манастир беше појдовната патека за нас. Ова беше „Камелот“. Сета наша духовност се создаде тука, затоа што бевме многу далеку од парохија. Сè што научивме беше од о. Герман и од о. Серафим. Сè до упокојувањето на о. Серафим, јас не претпоставував дека она што нам ни беше дадено, не им беше дадено на сите. Јас мислев дека е така, па тоа беше големо изненадување за мене. Исто така, сфатив дека ни беше дадено нешто специјално и скапоцено, и дека ние мораме да го зачуваме и да се држиме до него. Најверојатно, не завршивме добра работа, но знаевме дека ни беше дадено богатство.

Се разбира, пред упокојувањето на о. Серафим, јас бев тука многу пати. Бев тука за погребот на о. Серафим, а пред тоа бев и во болница. Всушност, јас ја имав таа привилегија да му ја донесам Светата Причест во болница на Успение. Како што и самите знаете, тој се упокои неколку дена подоцна. На почетокот, кога сите бевме тука за неговиот погреб, сè изгледаше многу нереално. Не ни беше верно дека него повеќе го нема.

О. Серафим умре во четврток наутро и беше погребан во недела наутро. Јас дојдов во четврток напладне. Кога пристигнав во куќата на г-ѓа Харви во Рединг, Василиј, синот на о. Владимир Андерсон го правеше ковчегот. Оттаму, отидовме право во манастирот. Целата вечер останав во црква со отец Серафим, кој лежеше во неговиот ковчег. Другите доаѓаа и заминуваа. Се разбира, тогаш немаше електрична енергија, само светлина од свеќите. Од време на време, ќе станев и ќе отслужев уште некоја панихида. Си спомнувам како го гледав и си мислев: „Тој не замина. Не е можно!“ И се сеќавам, особено, како ја гледав неговата десна рака, и си мислев дека оваа рака повеќе нема да се крене за да ме благослови. Затоа, ја подигнав и се благословив со неа, за последен пат.

Тоа беше крајот на мојата врска со него на овој свет. Но, јас секогаш му се молам нему. Се молам за него, си спомнувам за него, но во моите лични молитви јас секогаш му се молам нему, затоа што верувам дека е во Царството Небесно, и затоа што верувам дека духовните отци од другиот свет сè уште влијаат врз нивните духовни синови во овој свет.

Го сонував о. Серафим многу, многу пати. Последен пат, го сонував пред неколку години. Во сонот, јас бев овде и беше летото пред да умре, за време на поклоничкото патување и летните курсеви на Теолошката Академија на Нов Валаам. (Тој умре само неколку недели подоцна.) Во мојот сон, го видов него тука, во манастирот, и си помислив „Ах, тој сè уште не се упокоил и сега можам да зборувам со него за сите работи за кои имав потреба“. Но, тогаш ми стана јасно дека тој всушност умрел. Се разбудив, плачејќи, бидејќи знаев дека него го нема. Но, сепак, на некој начин, тој беше во собата со мене. Знаев дека е тука; на некој незамислив начин тој допре до мене од другиот свет за да ме утеши само за миг.

Вообичаено, како и што кажав, држам многу формални говори, но денеска зборувам од срце, неформално, бидејќи се надевав дека отец Серафим ќе ме вдахнови да го кажам она што тој би сакал вие да го чуете. Одлучив, дека најважните работи кои треба да ви ги кажам се принципите за православно живеење, нешто што го научив не толку многу од неговите книги, колку од она што ми го кажуваше при нашите разговори тука низ годините.

Првиот, од овие принципи е: „Ние сме поклоници на оваа земја и нема ништо трајно за нас тука“. Мора постојано да се потсетуваме самите себеси за тоа. Ние сме само придојдени ’не од овој свет’. Овој живот е почеток на континуум кој никогаш нема да заврши. Ние настојуваме да се однесуваме кон него како да е траен и ужасно важен во смисла на кариера и образование и напредување во сите тие работи. Но, сето тоа ќе умре со нас, кога ќе ни умре телото; ништо од тоа нема да премине со нас во идниот живот.

Отец Серафим сакаше да нè научи на принципи кои ќе нè држат во добра состојба преку животот, а ќе нè одржат и во нови и различни ситуации, околности и проблеми. Затоа, ако отидевте кај него со прашање за конкретен проблем, тој можеби ќе говореше или можеби немаше да говори токму за тој одреден проблем, но ќе дадеше принцип преку кој самиот човек ќе може да го оцени проблемот и да дојде до разумно трезвена и сигурна одлука. Еве што стои позади тоа негово потсетување дека ние сме поклоници на оваа земја. Ова е принцип, претпоставка. Ајде да ги земеме предвид сите проблеми на кои сме наишле последната недела или месец, сите работи во нашите приватни животи кои се чинат многу важни и нè лутат, вознемируваат, загрижуваат или ни се закануваат; а потоа, ајде да размислиме каква разлика би имало во квалитетот на нашиот ден, недела или живот, доколку се потсетевме дека сме само поклоници тука и дека поголем дел од нашите „проблеми“ се многу безначајни.

Вториот принцип, на кој о. Серафим ме научи, е дека нашата православна вера не е академска „ствар“. Можеби звучи чудно, бидејќи имаме огромен број записи на светите отци, за црковните Богослужби и за житијата на светиите. Се разбира, сето ова е на одредено академско ниво – но тоа не е целта. Отец Серафим еднаш ми напиша: „Никогаш не дозволувај некој да ти ги одземе книгите. Но, немој да го замениш читањето книги со вистинската работа – (која е) живеење на Православието“.

Се разбира, отец Серафим ја препозна „вистинската работа“ кај владиката Јован – Свети Јован Шангајски и Сан Франциски. Паметам, еднаш го прашав како од кинески студии стигнал до Православието: од Таоизам, кинеска философија, и така натаму. Ми рече: „Во кинеската философија го имав откриено најблагородниот поглед за човекот, сè додека не го открив Православието и житијата на светителите. Набрзо откако бев примен во Православната Црква, го сретнав архиепископот Јован, кој беше најблагородниот човек што некогаш сум го запознал“. Имајќи го ова предвид, лесно беше да се разбере што мислеше кога ќе речеше: „Православието не му припаѓа на умот. Тоа е нешто живо и му припаѓа на срцето“.

Еднаш, кога бевме на прошетка низ манастирот, го прашав: „Отец Серафим, која е вашата омилена икона од Мајката Божја?“ (знаете, неофитите сакаат да поставуваат вакви прашања.) Тој запре и ми рече: „Немам омилена“. „Тоа не е можно!“ му реков „Сите имаат омилена икона од Мајката Божја. Која е вашата?“ Тој запре повторно и ме погледна, всушност зачудено и ми рече: „Зарем не разбираш? Тие се сите една целина“. Тоа беше многу длабок одговор; не можеш само да одбереш едно нешто и да кажеш ова е најдобро, или ова ми е омилено. Најдобро или најомилено е навистина сè!

Во ваквите прилики, отец Серафим постојано беше во состојба да ме потсетува дека Православието е нешто што се живее, не само нешто што се чита, учи или нешто за коешто се пишува.

Во врска со ова, отец Серафим ми рече дека не треба да се срамам од мојата етничка позадина. Кога дозна дека ќе патувам за Британија во 1976 година, возбудено ми даде имиња и адреси од многу претплатници на списанието „The Orthodox Word“ од Британија, со кои сакаше јас да стапам во контакт, што всушност со неколкумина и го сторив. Дури и рече: „Мора да одиш и да видиш што уште останало од старите, православни, свети места од периодот пред расколот“. Сè до тој момент, јас немав помислено на вакво нешто. Јас имам шкотско потекло, а со тоа и келтска крв. Најверојатно си мислев, дека доколку се вратам доволно наназад, би открил дека моите предци биле православни. Но, сè до тој момент немав многу размислувано за ова. Отец Серафим ми велеше оди ваму, оди таму; ми даде список на места, како и на светители, за да можам да откријам нешто повеќе или можеби некоја книга за нив.

Како резултат на убедувањата на отец Серафим, да обрнуваме внимание на нашето етничко минато, јас почнав да откривам сè повеќе и повеќе од богатствата на Западното Православие пред шизмата. Поради моето шкотско потекло, се насочив кон истражување на британските острови. Отец Серафим беше возбуден околу ова бидејќи веруваше дека е мошне важно. „Ова е твоето наследство“ ми рече. „Се разбира, ние сакаме да бидеме дел од Руската Црква. Ги сакаме нејзините светители и тие го дадоа нашиот почеток. Но, прекрасно е и да се знае дека постои уште едно наследство.“

Кога отец Серафим почна да пишува за Западното Православие пред расколот, и како што „Vita Patrum“ на почеток излегуваше сериски, ние почнавме да учиме за сличностите помеѓу Истокот и Западот во првите 1000 години на Христијанството. Разбравме дека чувствата и тонот – некогаш дури и појавите – на Западната Црква беа речиси идентични со Источната Црква.

Поради отец Серафим, јас научив дека Православието не е академска работа, туку нешто живо. Научив и дека дел од она што го прави живо е откривање на сопственото потекло, и она на моите православни предци од периодот пред расколот.

Третиот принцип е најверојатно најважниот од сите. Отец Серафим ми рече: „Ако не Го најдеш Христа во овој живот, нема да Го најдеш ниту во идниот“. За еден западноевропеец ова е стаписувачка изјава. Што конкретно ова значи? Тој не зборуваше за мистично искуство или визии или нешто од таква природа. Секој што го познава отец Серафим, добро знае дека тој би останал надвор од ваквиот разговор.

Она што го мислеше со „да се најде Христос во овој живот“ е следново: човек мора да го држи својот фокус на Христа, постојано, секој ден. Ова не значи само да се има рутина за молитва, ниту пак да се отпоздравуваат иконите при заминување од црква. Попрво значи да се има Христос на ум во текот на целиот ден, во секоја ситуација, во секоја можност – да се издигнат умот и срцето до Него.

(продолжува)

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz