Каде беше Бог? (2)

Втор дел од интервјуто со Дејвид Бентли Харт

кликнете тука за првиот дел

Христијаните најчесто се обидуваат да прават разлика помеѓу она што Бог благоволи – Божјата волја – и помеѓу она што Бог дозволува или допушта. Но, дали оваа разлика навистина помага? Ако Бог допушта, или создава свет кадешто злото е дозволено, тогаш зарем не е тоа, во одредена смисла, дел од Божјата волја?

Освен ако некој смета дека Божјиот чин на создавање е чисто произволен – а недоследно би било своеволноста да се припише на каков било Бог кој е бесконечно добар (аргумент за во друго време) – тогаш човек мора да го разбере создавањето како директен израз на Божествениот Логос. Бог не создава како некој семоќен потрошувач, избирајќи еден свет од бескраен број на можности, кои на некој начин се надвор и одделени од неговата природа. Еве еден без рак, еден без Бах, таму еден со повисок степен на морталитет кај деца и така натаму; ова е најлош вид на антропоморфизам (припишување човечки особини на сè што е околу човекот, вклучително и Бога, заб. на прев.).

Бог го создава Исусовиот свет, светот прилагоден на Неговата бескрајна љубов кон Неговиот Син во радоста и светлината на Духот; Тој исто така благоволи Неговата добрина бескрајно да биде во сета негова творевина, што значи дека Он благоволи овој свет да биде во вечна љубовна заедница со Него, и благоволи ние да станеме учесници на божествената природа.

Не постои друг свет кој Бог би можел да го создаде, не поради потребата од овој свет, но поради тоа што Тој е бескрајно слободен, и ништо не може да Го спречи во тоа совршено да ја искаже Неговата суштинска и вечна добрина, во и низ слободата на созданието создадено да биде пријател на Неговиот Вечен Син.

Ова можеби не е јасно претставено – и знам дека не е – но, доколку некој внимателно размисли, што значи да се разбере Бог како трансцедентен извор на сето создание, тогаш мора да ја напушти идејата дека Бог одбира да создава како што јас одбирам да купам сини завеси наместо црвени. Бог создава царство на рационална слобода која дозволува заедница помеѓу Создателот и созданието, која е всушност аналогна на Вечната Љубовна Троична Заедница; или пак, доколку поинаку го кажеме, Бог го создава Својот лик во Неговите битија, вклучувајќи го сè она што може пропратно да се наметне.

Создавањето на Адам
Создавањето на Адам, скептична верзија

Следбениците на Келвин особено се трудат да го одбранат Божјиот суверенитет. Дали сметате дека традицијата претставува особен проблем за Христијанското размислување во денешно време?

Да, и не само во денешно време. Јас, во моите текстови, мошне отворено признавам оти сметам дека сфаќањата, на традиционалните келвинисти за Божествениот суверенитет, се длабоко неправилни, како и деструктивни. Човек не може, како со Лутер, да избрише директна генеалогија од доцниот средновековен волунтаризам на келвинистичкото сфаќање на божествената слобода; како и да е, начинот на кој самиот Келвин го опишува божествениот суверенитет е целосно модерен: се чини како да бара елемент на чиста произволност, чиста спонтаност, и самото тоа го дели од потрадиционалното (и појасното, би рекол) разбирање за слободата, без оглед каква е, божествена или човекова.

Ваквата идеја за Бог, кој може да се нарече семоќен само ако неговата волја е непосреден делотворен причинител на секој поглед на создадената реалност, во истиот момент сите неправилни понижувања на неуките атеисти ги прави да изгледаат проникливи: сепак, човек не би требало да се прашува дали Бог може да создаде камен кој не би можел да го подигне, но со право може да праша дали еден Бог на бескраен волунтаристички суверенитет и сила би можел да создаде битие, кое е слободно да не одговори на божествената волја. Прашањето, веројатно не е понезрело од концепцијата за Бог наменета да Го исмее, и парадоксот, кој оттука произлегува; тоа само ги одразува недостатоците на истата концепција.

Искрено, кое било грубо разбирање на божествениот суверенитет, кое бара од теолозите да тврдат (како Келвин) дека Бог го предодреди падот на човештвото за Неговата слава да се покаже во тоа предодредено проклетство на напуштеност, очигледно е проблематично, и најверојатно далеку побогохулно, од која било ерес со која Вселенските Собори се соочувале.

Дали универзалното спасение е последица на вашето гледиште за апсурдноста на злото?

Веројатно, не; но Григориј Ниски би рекол поинаку. Источно-православното разбирање за пеколот, она со длабоко светоотечко потекло, го дефинира пеколот како нешто самонаметнато, состојба на душата која слободно одбива да се отвори за љубов кон Бога и кон ближниот, па, запечатувајќи се за обожувачката Божја љубов, ја искусува божествената слава како надворешна казна. Таквиот пекол, во каков што јас верувам, многумина од нас, одвреме-навреме, уште во овој свет го вкусуваат. Кога ја одбиваме љубовта, таа се претвора во мачење за нас.

Дали вашето сфаќање за пеколот има влијание во вашето пастирско искуство во лицето на злото?

Искрено, не знам. Јас немам пастирска нишка. Но ги замолувам пастирите никогаш да не нудат банална утеха за Божјиот „голем план“ или пак за мистеријата на Неговата волја. Првата вест на Евангелието е тоа дека смртта е Божјиот стар непријател, кој Бог го поразил, и на крајот ќе го уништи. Се надевам дека секој еден Христијански пастир ќе успее да признае дека ваквиот бесрамен триумфализам – а со тоа и крајно искрена и отворена омраза кон страдањето и смртта – е најсигурниот темел на Христијанската надеж, и правилниот Христијански одговор на жалоста.

Тогаш, каде беше Бог за време на цунамито?

Каде беше Бог? Внатре и надвор од сè, поблиску до суштината на секое создание, отколку до самото создание, и бескрајно надвор од разбирањето на сите ограничени работи.

Речиси сите критики, кои ги прочитав, за „The Doors of the Sea“, познаваат дека во срцевината на книгата, се наоѓа решително настојување и воодушевување од неуништивата добрина на созданието; едно речиси своеволно, наивно тврдење, дека убавината и мирот на создадениот свет се оние кои вистински ја откриваат неговата оригинална и првобитна природа, додека пак, страдањата и отуѓувањето и ужасот од смртната егзистенција, во крајна смисла, се измислици на паднатото време, синџири и превези и сенки и искривувања, но никако дел од Божјата волја за Неговите созданија. Токму поради ова, во еден момент во книгата, ја дозволувам на старите гностици точноста на нивните прашања, иако одам до крај за да го изгрдам одговорот до којшто тие самите дошле.

Да се гледа на светот со Христијански очи – што значи, како што велам во книгата, милосрдни очи и верување во воскресение – на некој начин значи да се ризикува сè поради една апсурдна непрактичност (речиси звучам како Керкегор). Но кога ја пишував книгата, постојано мислев на една фотографија што ја видов во „Baltimore Sun“. Приказната од сликата беше за Акхдам, најниската каста во Јемен, која веројатно потекнува од она што Етиопијаните го оставија зад себе, кога античката етиопска империја била исфрлена од Арабија во шестиот век, кои живееле во најнезамисливата нечистотија. Во позадината на сликата, имаше растурени колиби, изградени од сандаци и парчиња шаторско платно, и пуста земја на сите страни; но во предниот план на сликата имаше малечко девојче, особено убаво, облечено во партали, кое со раширени раце и задоволство на нејзиното лице танцуваше. Се разбира, тоа беше мачна слика за мене, но истовремено беше слика на нешто зачудувачко и возвишено: чистиот занес на невиност, среќата на едно дете кое може да танцува среде тој очај и напуштеност, бидејќи нејзината радост дошла заедно со неа во овој свет и ја поттикнува да танцува како да се наоѓа среде рајот.

За мене, таа стана совршена слика за длабоката жива вистина на созданието, за божествената Мудрост или Софија која престојува во самото срце на светот, за беспрекорниот Господов лик, непаднатиот. Звучам доста источно тука, знам. Но, тоа е всушност природното Божјо присуство во паднатиот свет: Неговиот Лик, Неговата Невеста, Неговата длабока радост и копнеж по созданието, приведено од небитие да биде заедно со Него. Тоа детско танцување, не е ништо помалку од вечното танцување на божествената Мудрост пред Божјиот престол, танцот на Давид и ангелите и светиите пред Неговата слава; тоа е вистинскиот лик на созданието, кое Бог дојде да го обнови, и за кое нема да допушти да пати гледајќи го неговото распаѓање.

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz