Каде беше Бог? (1)

Интервју со Дејвид Бентли Харт

Често се вели, дека три тврдења на Христијанското предание – „Бог е Семоќен“, „Бог е љубов“ и „злото постои“ – претставуваат логична противречност. Едно од тврдењата, треба да се провери? Се согласувате?

Ако под „злото постои“ сметате дека злото поседува одредена реална материја, па затоа постои онака како што добрината постои, (или пак, како што дрво, зајак, идеја или сонот постои), што се однесува на таквиот факт, Христијанското предание, вообичаено, доста жестоко ова го негира. Светоотечката и средновековна мисла (потпирајќи се, очигледно, врз платонoвиот пример), злото го дефинира како оскудица на добро: чиста паразитска и темна реалност, зараза или болест или отсуство, но не реално нешто само по себе. Патем, оваа изјава е логично потребна, доколку некој ги разбира доброто и битието, како слични на самата Божја природа, кои се збиваат во Него како еден бескраен живот.

Според тоа, јасно е дека нема противречност помеѓу Божјата семоќна добрина и реалноста на злото. Можеби изгледа банално да се повикуваме на слободата на создавање, како да е дел од работите и целите на божествената љубов, или пак, да спориме за тоа дека највисокото добро на созданието – божествена љубовна заедница со Бога – има потреба од царство на „второстепена секојдневност“ кадешто рационалната волја на Божјите созданија е слободна. Меѓутоа, без оглед на тоа дали традиционалните објасненија, за тоа како гревот и смртта биле изгубени во светот, задоволуваат некого или не, тие сигурно укажуваат на тврдењето дека еден семоќен и добар Бог никогаш не би допуштил неправедното страдање да остане просто бесмислено. Според кој критериум би можело да се направи ваквото расудување? Според Христијаните, човек мора да гледа во Христовиот Крст за да ја сфати мерата на љубовта Божја, и на сопствената вредност во споредба со страдањата на паднатиот свет. И човек мора да гледа во воскреснатиот Христос, за да ја достигне славата за која сме создадени, и од тоа да извлече сопствени сфаќања за величието и трагедијата на слободата на созданието.

Во романот на Достоевски, „Браќа Карамазови“, Иван Карамазов посочува на бруталното детеубиство и изјавува дека одбива да верува во кој било Бог кој го устроил светот на начин, што наметнува такво страдање – без оглед на тоа какво „значење“ би можело да му се придодаде. Што вели еден Христијанин на Карамазовиот протест?

Всушност, она, што Иван на крајот на краиштата го одбива, не е вера, туку согласност: тој не сака да признае дека постои некаква правда, некаква слава, некаква вистина за којашто детското страдање би било вредно. Кога тој би бил суров атеист, тогаш би бил досадна фигура. Затоа, наместо тоа, тој е бунтовник против божествениот ред, и настојува да остане бунтовник дури и кога тој ред – на некој начин надминувајќи ги неговите конечни сфаќања – би се докажал како совршено правилен. Неговиот протест, може да се прочита, не како заклучок за атеизам, туку како вид демитологизиран гностичен манифест, обвинение фрлено во лицето на демијургот.

И покрај тоа, патетичноста на неговиот протест, според мене, е силно христијанска – иако изгледа дека тој самиот не е свесен за тоа: лутина кон објаснение, одбивање да се одобри дека суровата или бруталната природна несреќа или каков било вид на зло, би можела некогаш да се оправда со некаков „среќен крај“ кој би го отстранило чувството за сета наша мизерија и несреќа.

Молитва
Молитва

На некој начин, целата содржина на „The Doors of the Sea“, беше еден одговор на Ивановиот „бунт“ – и некој вид на одобрување. Сакам тука да истакнам, дека значајно е правилно да се разбере аргументот: Иван претпоставува – на добар стар 19-вековен начин – дека есхатолошкиот видик на историјата и природата, на многу директен начин, претставува развој, во којшто очигледните случајности на историјата и природата имаат неизбежна улога. За него, христијанското ветување за Царството Божјо, претставува ветување на конечно оправдание не само за оние кои страдале, туку за нивните страдања, конечно оправдание на улогата која страданието ја игра во здобивањето на конечното љубовно царство и заборав (на страдањата). Она што Иван смета дека не може да се толерира е сознанието дека на крајот ќе се докаже дека детското страдање имало значење, дека имало намена, дека на извесен начин било добро и потребно; за него страдањето на едно дете е бескраен скандал, и неговата совест никогаш не би му дозволила тоа да дојде до ниво на привремено поминување низ темнината, наоѓајќи се на пат кој води до некоја светла иднина.

Тврдам дека ова ја става чувствителноста на Иван многу поблиску до вистинската претстава за Новиот Завет, за разлика од многуте побожни и општопризнати облици на христијанско убедување денес. Евангелието на древната Црква отсекогаш претставувало една од побуните против тие начела и сили – смртта како главна помеѓу нив – кои го заробуваат и мачат созданието; на ниту едно место во Новиот Завет, злото не се рационализира, ниту пак може да се најде согласност за неговата потреба, ниту пак се третира како дел од потребниот материјал на Господовиот свет. Сето тоа докажување од страна на Светото Писмо, всушност вели дека злото не може да ја победи Божјата намера или да го спречи доаѓањето на Неговото Царство. Божјата промисла, се разбира, секогаш ќе ги предизвикува добрите завршетоци, наспроти – и во одредена смисла низ – злото од овој свет; но ова не е исто со тврдењето дека злото игра неопходна улога во Божјите планови, и дека Бог бара злото да го предизвика Царството Небесно. Како што празниот Христов гроб ја открива Божјата пресуда која го спасува и избавува созданието, така тој истовремено го менува редот на паднатиот свет, и ги крши силите на историската и природна потреба која го сочинува паднатиот свет.

(продолжува)

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz