Православната вера и духовност, како вистински одговор на духовната и моралната криза во општеството

Вовед

Пред две илјади години, меѓу еврејскиот народ се појави пророк, чии што први зборови беа „Покајте се“. Тоа беа зборови упатени до секој човек. А тие зборови и денес се актуелни, и денес можат многу да ни кажат, иако тогашното и денешното време имаат многу спротивставени гледишта по однос на прашањето за животот на човекот. Но, која е разликата од тогашното време и денешното време? Разликата не е во двете илјади години. Разликата е во тоа што тогашниот човек очекуваше промена, знаеше дека нешто не е во ред во светот, знаеше дека нешто треба да се менува во него. Тогашниот човек Го очекуваше Месијата.

Денес, состојбата со денешното човештво е сосем поразлична. За денешниот човек грев не постои. Денешниот човек не очекува ништо, денешниот човек смета дека си е доволен сам на себеси.

Гревот потполно е исчезнат од вокабуларот на современиот човек. Ние живееме во една епоха каде што моралната седопустливост, го има достигнато својот врв. Денес човекот не сака да го прифати постоењето на личен грев, и на лична одговорност пред Бога, пред себеси и пред општеството.

Но, за нас христијаните моралноста е единственото средство за опстанок на човекот, за опстанок на живиот човек кој што стои пред лицето Божјо, пред лицето на другите луѓе и пред самиот себеси. Односот кон Бога, кон ближните и кон самите себеси, претставува услов за судбината на сето човештво.

Затоа повикот покајте се, зашто се приближи Царството небесно претставува универзална морална парадигма, која има особено значење во денешно време. Денес, кога сме соочени со морална криза во сите аспекти на животот, должни сме да проповедаме ако треба и од покривите, за сите да нè слушнат. Високиот христијански морал, не може и не смее да се снижува само за да им се угоди на либералните стандарди кои денес се промовираат како современ начин на живот во целиот свет.

1. Моралната криза како криза на личноста

Човекот како битие кое суштествува во светот, го осмислува т.е. му дава егзистенцијална улога на сиот свет, на секоја твар која го окружува. Од тука произлегува дека сите заслуги и сите осуди на техничко – технолошкиот развој на светот како целина му припаѓаат на човекот. А човекот е битие кое пред сѐ е религиозно, што значи дека целокупната творечка енергија ја црпи исклучиво од духовната сфера. Затоа, успешното одгатнување на тајната на развојот на човештвото ќе биде можно, само ако се навлезе подлабоко во духовните потенцијали кои ги поседува човекот како личност. Православната традиција на нашите простори претставува културен, но истовремено и единствен религиозен центар, кој што мора да одговори на предизвикот: да биде сведок на вистината и да понуди одговор на секое прашање кое ќе и биде поставено, за да не се претвори во маргинална појава во современиот свет.

Денес, многу често слушаме дека светот потполно застранил од правиот пат. Со ваквата констатација, воопшто не треба да се сложиме, и не треба на тој начин да го разгледуваме гревот кој што денес е општо присутен. Бидејќи, ваквато поимање на човековата декаденција, е обид да се најде изговор за гревот и поединечниот личен грев да се префрли на сета заедница, слично на одговорот на Адама, жената што ми ја даде Ти, таа ме излага.

Ние мораме да прифатиме дека секое време е исто, и секое време носи сопствени предизвици, искушенија и можности. Но, ние мораме да прифатиме и дека секое време нуди одговор на сите предизвици, нуди решение за секое искушение и создава клима за реализација на секоја можност. Затоа не треба да нè плаши, или да ни создава проблеми моралната криза што ја забележуваме во денешниот свет. Бог никогаш нема да допушти нешто што ги надминува нашите сили. Падот на моралот е единствено зависен од нас, од изборот што ќе го направиме практикувајќи ја слободата.

– Поимање на слободата

Затоа постоењето на човекот во светот, многу тесно е поврзано со слободата која што претставува фундаментална категорија на неговата егзистенција. За нас е важно оваа категорија да ја разгледаме од аспект на православната традиција, и во светлината на оваа традиција да и дадеме една интерпретација, како на категорија која што има суштинско значење во разбирањето на современите проблеми и идеи.

Современото живеење ни наметнува различни анализи со практикуми, кои на нов начин ја изразуваат човековата жед за слободата. Човекот иако е целосно слободен и од ништо не е ограничен, потполно е свесен дека слободата, за да се живее, мора да се освести. Мора точно да се знае што е слободата, како да се практикува и како да се живее во неа, а да не се умре од неа.

Горкиот вкус на ропството, ропството од гревот, од почетокот го поттикнувало човекот да копнее за слободата. И во тоа трагање кон слободата, човекот постојано се соочувал со две опасности: првата, кога целосното ослободување ја доведувало анархијата и втората, кога во името на слободата оние кои нè окружуваат станувале наши робови.
Православното христијанско поимање на слободата, многу добро го опишал Достоевски во романот Браќата Карамазови, според него слободата претставува можност за избор меѓу доброто и злото, а токму човековото срце е бојното поле, каде што се случува одлучувачката битка, видено од есхатолошка перспектива.

Проблемот на слободата, е центарот на сета антропологија, гносеологија, онтологија и теологија. Зошто, наизглед една обична категорија да претставува центар на животот на секој човек? Одговорот е многу едноставен, таму каде што ја нема слободата, постои детерминираност – заробеност, една состојба која што не соодветствува со Божјото битие. А човекот, како и сета твар е повикан да земе учество во Божјото Битие. Без слободата, тоа не би било можно. Зашто постоењето на човекот е по примерот на Божјото постоење, а Божјото постоење се остварува во слободата.

Затоа кога во Православната теологија говориме за слободата, ние не мислиме само на слободата во морална смисла. Православната теологија не ја сфаќа слободата само како чист избор меѓу добро и зло, туку за неа, слободата има онтолошко значење. Слободата е тесно поврзана со повторното раѓање на човековата личност и нејзиното соединување со Бога. И само обожениот човек е целосно слободен. Надвор од Бога, човекот само привидно може да биде слободен.
Кога Бог го создаде човекот, го даруваше со слободата да може да избира. Таа слобода што ја доби човекот со создавањето, и самиот Бог „не може“ да ја наруши. Бог, создавајќи свет на слободни личности, кои ќе можат самостојно да одлучат дали ќе одговорат на Божјата љубов, прифати, во одредена мера да ја ограничи примената на Својата безгранична моќ.

Бог „се повлече“ од човекот, и држејќи се на растојание од Неговото создание му даде можност, тоа да има простор да Го сака Бога. Бог може сѐ, само „не може“ да го натера човекот да Го сака. Токму оваа Божествена „немоќ“, претставува врв на Божествената семоќност, која го создава човекот според примерот на Божествената слобода.

– Човечките права и одговорности

Осознавајќи ја слободата како можност за целосна афирмација на човековата креативност, XXI век несомнено ќе биде клучниот период во историјата на човештвото, кога многу ќе се поплемизира за правата на човекот и нивната целосна реализација во современиот свет. Од особено значење се нашите простори, како и просторите пошироко во кои се промовираше развојот на демократијата како развој на човековите права и слободи.

Меѓутоа за верниците, особено христијаните, таквата тенденција, таквото поимање на практикувањето на човековите права како развој, е оценето како двосмислено. Ние не сме заборавиле дека човековите права ја прокламираат борбата со различните општествени злоупотреби и понижувања, зла и пороци кои се насочени кон личноста на поединецот. Но, ние не можеме да ја прифатиме концепцијата на човекови права со која се прикрива лагата, неправдата, навредувањето на верските и националните вредности. Најтешко за прифаќање и мислам единственото поле каде што треба да ја водиме битката со идејата за „современ начин на живот“, е обидот под човекови права и слободи да ни се интегрираат „вредности“ кои противречат не само на христијанските, туку и на традиционалните морални претстави за човекот воопшто.

Ова треба особено да нè загрижи, зашто позади ваквото прокламирање на наводни човекови права и слободи, не стојат желбите и извитоперените страсти само на поединци, туку најдиректно се вклучуваат здруженија, заедници, фондации, друштва – целосно организирани групи на сите нивоа: локални, државни, меѓународни и светски. И ако некој, се обиде да се спротивстави, јасно гледаме како се спроведува волјата на посилниот, а таа волја, иако за нас е јасно позната, нивните желби и намери остануваат затскриени зад параванот на институциите.

Јасно гледаме како се форсира огревовената волја, на сметка на ставовите на заедницата. Тие сили, можат да го наведат човекот на грев, да има симпатии кон гревот или да биде попустлив кон него, само заради најбаналната причина – комформизмот.

Можеби ваквиот начин на гледање на реалноста, кај некои „чувари“ на демократските придобивки и фанатични бранители на секуларноста на државата, ќе предизвикаат реакции од типот на мешање на Црквата во државата. Но, ние мораме да го имаме предвид фактот, дека како христијани живееме и делуваме во рамките на општеството, и ѝ тоа како сме заинтересирани за темата човекови права, бидејќи таа тема отвора прашања кои се однесуваат на животот и судбината на човекот, или кажано на јазикот на Црквата, отвора прашања за спасението.

Само ќе потсетам, дека сотириологијата или учењето за спасението секогаш се наоѓала во центарот на христијанската проповед. Затоа, за разбудување на свеста на верните многу е важно да се отворат некои прашања, за кои треба да се размислува, треба да се зборува и треба навреме да се реагира, како на пример: дали признавањето и прифаќањето на концепцијата на човековите права, на оној начин како што денес се реализираат во меѓународното и националното законодавство, се во колизија со Божјиот домострој за човекот, и колку човековите права можат да придонесат или да претставуваат бариера за животот на верникот во однос со неговата вера?

Световното законодавство, се потруди човековите права да ги прокламира како универзални права, кои се однесуваат на човекот воопшто, без разлика на неговата вера. Тука, од аспект на христијанството нема никаква забелешка. Меѓутоа, во желбата под универзални права да се протуркаат одредени вредности, кои ја ограничуваат слободата и правата на другите, како и зголеменото ниво на индивидуализам, со различните начини на асоцијално и неморално однесување, претставуваат сериозна закана за човештвото.

Ваквото мошне широко сфаќање и толкување на човековите права и слободи, целосно го измести поимањето на човечкото достоинство, кое што многу често претставуваше главен изговор во прокламирањето на различните модификации на правото, како: политичко, економско, културно и социјално.

Самиот тој процес на диференцирање и развој на правата и слободите на човекот како и нивното обопштување, предизвика поместување на границите на човечкото достоинство и појава на нова генерација на права и слободи. Човечкото достоинство, кое означуваше почитување, чест, држење до вредности и обврски, постепено исчезна или е заменето исклучиво со прифаќање на волјата на другиот – едноставно согласување со изборот на другиот, без разлика колку тој избор да е неприфатлив за нас.

За христијаните, човечките вредностите се непроменлива категорија, зашто човекот е создание Божјо и е добро. Човекот е издвоен од сето друго создание, зашто е создаден според Образ и Подобие на Бога.

Ваквото поимање на човековите права, секако вклучува и одговорности. Како единствено битие, создадено според Образ и Подобие на Бога, човекот е повикан да го зачува тој условно речено дар. Но, човекот е одговорен и за сето создание, зашто нему му е дадено и да се грижи за него, а созданието да му служи на човекот. Тоа е најголемата одговорност на човекот.

– Моралната одговорност како парадигма

Едноставното прокламирање на слободата и прифаќање на правата кои му се нудат на човекот, не значи дека тој ќе го избере она што е добро и корисно, човекот не може самостојно да ги одреди моралните норми на однесување, не може да биде морално автономен. Јасно е дека ако на овој начин се прифати да се применуваат правата и слободите, ако се има едноставно антопоцентричен пристап, ќе изградиме општество во кое секојдневно ќе ни се поместуваат границите на моралноста. Поедноставно кажано, тоа што денес е неморално, утре ќе биде доблест.

Кај верниците, самоодредувањето на волјата предизвикува сомнеж дека моралното, исклучиво антропоцентрично однесување, може да биде основен регулатор во практикувањето на слободата. Чистото антропочентрично прифањето на поимот за моралноста ја има заборавено совеста, која што претставува најважен критериум во разликувањето на доброто и злото. Бидејќи гревот кој е се поприсутен, може да ја замолчи совеста, а заборавеноста на совеста во денешните современи поимања на моралноста, слободата и одговорноста, јасно ни сигнализира дека нешто не е во ред со денешните вредности во светот.

Во својот морален избор, луѓето мора да се раководат и од хетерономни критериуми, а тоа се пред сѐ заповедите Божји. Од тој аспект, не можат да се прифатат абортусот, хомосексуалноста, евтаназијата, и многуте други облици на однесување кои денес активно се штитат од позиција на концептот за човековите права и слободи. Јазикот на моралноста му е разбирлив на секого, зашто моралноста е единствена и неделлива.

Во историјата, е општо познато дека погазувањето на моралните закони било причина многу цивилизации да исчезнат, бидејќи човекот не може да егзистира без моралниот кодекс што го има во себеси. Ни еден закон нема да може да ја сопре корупцијата, злоупотребата на власта, уништувањето на природата, милитантниот национализам, ксенофобијата. Достоевски со право ќе забележи, штом човекот не сфаќа дека прави грев, тогаш сѐ му е дозволено.

Деструктивниот инстинкт, кој што после првородниот грев се вкорени во човекот, кога ќе се ослободи, никого нема да го поштеди – ниту христијаните во црквите, ниту верниците во синагогите, ниту муслиманите во џамиите, ниту децата со друга боја. Сите ние мораме да сфатиме дека не е возможно да се прокламираат почитувањата на различностите, без да се поттикне прокламирањето на моралноста во сите сегменти на животот на човекот: во средствата за јавно информирање, во школите, во политиката, во економијата, во културата. Но, најважен секако е почетниот стадиум во развојот на секој човек, а тоа е основното образование. Ние, иако 22 години ја славиме победата на самостојноста и на демократијата, кај нас сеуште нема желба да се врати веронауката во училиштата. За ваквата состојба виновни сме сите.

Затоа ние, како генерација врз чии плеќи најдобро ја почувствувавме транзицијата од едно во друго политичко уредување, најјасно ги гледаме двата концепти на градење на општество без Бога. Првото, во кое сите права беа во рацете на државата и таа располагаше со нив и второто-денешното во кое човековите права станаа инструмент за потполно ослободување на инстинктот. Денес поимите за добро и зло се заменети со идејата за морална автономија и плурализам. Денешното општество целосно ги изгуби кочниците за моралноста. Во едно цивилизирано општество, како што милуваме да го карактеризираме денешното, мора да има баланс меѓу човековите права и слободи, и моралноста во практикувањето на правата и слободите.

Имајќи го пред вид претходно кажаното, јасно е дека за правилно насочување во изборот на слободата и правата на човекот, покрај човечките напори важно место зазема и помошта Божја. Таа помош, која што се дава во духовниот живот, го учи човекот да го разликува доброто и злото, и му помага во изборот на доброто. Во молитвата, во светотаинскиот живот на Црквата, човекот заедничари со Бога, и сите проблеми, недоумици и ставови кои го допираат неговиот духовен живот, за човекот добиваат првостепено значење.

Бог, заедно со слободата на човекот стануваат главен услов во одредувањето на условите за благосостојба на земниот и вечниот живот. Затоа, човекот да може духовно да го живее животот, треба да се спознае себеси и да Го спознае Бога.

– Личноста како носител на Образот Божји

Самиот процес на спознавање на битието на човекот е бесконечен, како што е бесконечно самото битие кое во себеси го крие Образот и Подобието Божјо.

Кога говориме за човекот и кога сакаме да ја утврдиме дефиницијата за човекот, треба да го разјасниме самото создавање на човекот. Дали тој е само биолошко суштество, кое понекогаш е рационално, а понекогаш нелогично, понекогаш лишено од чувства на филантропија и повеќе мизантропски насочено, или пак емпатично е расположен кон тварта што го окружува.
Самиот акт на создавање на човекот мораме да се согласиме дека претставува една тајна, тајна која за „современиот“ човек останува целосно неоткриена. Според својата природа, човекот е поврзан со сета создадена твар, и на тој начин претставува свет во мало. Но, на што точно мислиме кога говориме дека човекот е создаден според Образ и подобие на Бога? Кој е тој образ и какво е тоа подобие, односно по што е човекот сличен на Бога?

Самиот Божји создавачки акт има една специфичност, а тоа е дека единствено човекот како битие е создаден според Образ и Подобие на Бога. Според библискиот текст, самото создавање на човекот содржи два моменти: создавањето ни од што и втиснувањето на Образот Божји во човекот. Тие два моменти не се хронолошки, туку се логички. Самото создавање на човекот ни од што, значи дека тој не е создаден со обликување на некоја веќе постоечка материја, туку од небитие е воведен во битие ни од што, неговото тело како такво или како било какво претходно не постоело. Вториот момент, е втиснувањето на Образот Божји во човекот. Согласно со својата природа, човекот е еден по суштина, а согласно со своите личности, тој е со многу ипостаси. Сите луѓе носат иста природа или суштина, но се разликуваат според личностите и тоа е она што им дава егзистенција и тоа е она што го определува Образот Божји во човекот. Не природата, туку личноста го конституира човекот како Образ Божји, слободен од времето, просторот и природната неопходност.

Сепак, човекот никогаш нема да престане да биде создание, неговата природа која што е создадена, е распадлива и смртна. Иако на почетокот тој не бил создаден како таков, туку како потенцијално совршен и безгрешен, таа потенцијална совршеност и безгрешност требало да ја оствари во иднината.

Како слободно битие, човекот сам требало да одлучи дали ќе ја прифати заедницата со Бога, или ќе ја отфрли. Делејќи ја истата природа со останатата твар и имајќи го Образот Божји во себе, човекот можел сета твар да ја приведе во трајна и нераскинлива заедница со Бога. Но со гревот, тој се оддалечил од неговата првична предназначеност, и сега единствено останува тој да се врати на патот кон единството со Бога.

Единствено градејќи личносен однос со Бога, човекот ја надминува својата индивидуалност и почнува да постои како личност, градејќи однос на слобода и љубов. Како слободна личност, човекот е граница меѓу создадениот и несоздадениот свет, граница меѓу видливото и невидливото. Тој е суштество надарено со огромни можности, кое со правилно користење на својата волја, може да достигне до состојба на вечна заедница и општење со својот Создател.

Бог е апсолутно слободно битие и токму со таа слобода го дарувал човекот со создавањето. Затоа човекот е слободно битие и секогаш се стреми неговото постоење да биде израз на таа слобода. Од тука, јасно е дека во човекот се соединети две реалности: тварната и нетварната, божествената и создадената. Како создание, човекот е создаден наспроти Бога као личност и дадено му е сам да одлучи дали ќе сака слободно да учествува во вечниот живот, станувајќи дел од Бога.

Како што Господ Исус Христос, како Личност е тоа што ѐ во својата природа – совршен Бог, така и Човекот во Христос, единствено како Личност е совршен Човек. Христос е Богочовек. Затоа и секој човек може да живее единствено на основа на односот со Бога, однос што го има Христос како Син Божји со Отецот, слободно и од љубов. Само така човекот како личност ќе биде единствен и неповторлив, онака како што Бог е единствен и еден. И само така ќе може да се уподоби на Бога, да го оствари подобието кое што како залог му беше дадено со создавањето. Човекот станувајќи личност во сѐ ќе стане еднаков со Бога, освен во поистоветувањето со Него по природа.

Овој потенцијал во човекот, за него секогаш претставувал поттик да се избори за своето место во светот, место кое го загуби, самостојно одлучувајќи се да направи избор, за кој што беше предупреден дека е погрешен. Тоа е почеток на борбата, борба со себеси и со гревот.

2. Духовна историја на човештвото

Таа борба, е карактеристика на секоја древна и современа цивилизација, тоа е борба да се пригуши стравот од смртта. Денес, ние сме сведоци на обидите, да се искорени сеќавањето и прашањето на смртта од човечката свест. Денешната „современа“ пракса, кога човек умира да биде отстранет во стерилноста на болниците и сокриен во мрачноста на капелите, се до моментот на спуштањето во земја, претставува еден обид да се избегне земањето духовно учество во тајна на смртта на ближниот. Но, човекот мора да биде свесен дека умира, човекот мора активно духовно да се подготвува за смртта, мора да сфати дека со него се случува една сериозна, и исклучително важна тајна на умирањето и смртта.

Во православната духовна историја на човештвото никогаш не се правени обиди да се прифати смртта како нужност, туку секогаш смртта е сфаќана како неприродна состојба на човекот, и затоа Црквата не се помирува со смртта, туку се бори со неа. Бидејќи разделувањето на душата од телото, она што ние го нарекуваме смрт е зло и не е дел од Божјото создавање, зашто човекот онака како што беше создаден од Бога, е одухотворено тело и воплотен дух и затоа секое разделување на душата од телото т.е. секое нарушување на тоа единство е зло и претставува духовна катастрофа. Смртта влегла во светот и го потчинила целиот свет. А Христос дојде да го уништи токму тоа зло.

– Првородниот грев

Важно е да се напомене дека после создавањето, човекот веднаш не се одделил од Бога. Во еден период со неодредено траење, тој живеел слободно и свесно одел по патот на духовниот раст, но во еден момент се случила важна промена, која целосно го променила неговиот живот и неговиот живот започнал да се одвива во насока која за него била потполно непозната и туѓа. Човекот после гревот не умрел веднаш, туку се облекол во смртност. На тој начин, човекот од патот кон животот завршил на патот кон смртта, од нераспадливоста кон распадливост, од жител на вечноста станал роб на просторот и времето. Сега пред човекот се појавиле две стихии, од кои секоја го влечеле на својата страна. Тој се нашол пред изборот, дали ќе ги следи желбите на душата или желбите на телото. Оддалечувајќи се од доброто, тој се приклонил кон злото, кое во суштина е недостаток на добро. Постоејќи во Бога, човекот го остварува своето битие. Но, со првородниот грев човекот се одделува од Бога и запаѓа во небитие.

Иако созданието се оттуѓило од Бога, Бог не престанал да се грижи за него. Сетилниот свет му бил даден на човекот како своевиден одраз на горниот свет. А за човекот целосно да не отпадне, Бог му го оставил внатрешниот етички закон како непогрешлив судија и на тој начин оставил можност за восиновување и обновување на човекот во Христа. Појавата на Христа има огромно значење за човештвото, зашто дава можност да се поправи грешката која ја направи Адам со злоупотребата на слободата.

– Боговоплотувањето

Со боговоплотувањето, во Христа се соединиле двете природи и Божествената и Човечката, при тоа образувајќи една личност во Господа Исуса Христа. Самиот акт на воплотувањето е сојуз меѓу Бога и Човекот за созданието да преживее, да го избегне небитието. Со тоа за човекот повторно се открива можноста да може да учествува во божествениот живот. Боговоплотувањето, во историјата на човештвото се јави како единствен возможен метод за спасение, бидејќи секој поинаков акт, ќе беше обид со надворешни мерки да се реши проблемот на смртноста. Во секој случај таквиот обид на спасение ќе беше можен, бидејќи Бог е семоќен. Но, таквото спасување на човекот од смртта, ќе ја ограничеше слободата, и повторно човекот ќе беше надвор од првобитниот план, да влезе во единство со Бога, но од љубов.

Мора да истакнеме дека човекот или гревот не е причина за боговоплотувањето, причината за боговоплотувањето се наоѓа во Божјата промисла за човекот. Бог во својата промисла го создал човекот совршен, го извајал човековиот лик созерцувајќи го небесното и земното човештво на Христа, без оглед на надолниот пат по кој што можел да залута човекот поради падот. Самиот искупителен акт Христов, претставува лична средба и дијалог на Бог и човекот.

Разгледувано од аспект на падот, доколку боговоплотувањето беше детерминирано од падот, тогаш Сатаната и гревот би биле тие, што би го условиле Боговоплотувањето. Тоа не е можно.

– Обожувањето

Боговоплотувањето го воведува крајниот степен на заедничарење меѓу човекот и Бога. И токму од тука потекнува древната пракса за секојдневното причестување. Постоењето на секојдневната литургија, својата онтолошка база ја црпи од заедничарењето со Бога, кое што е единствена алтернатива за смртта. Само соединувајќи се со Бога, човекот може да го достигне подобието, т.е. да се обожи, што е негова конечна цел. Овде, од особена важност е да се истакне, дека самиот Бог е Тој кој што снисходи кон човекот, бидејќи човекот никогаш нема да може да се доближи до Бога, само според заслугата од своите добри дела. Самиот чин на обожување претставува взаемно проникнување на човекот со Бог.

Токму светата Евхаристија е местото каде што се случува тоа проникнување, местото каде Бог се симнува до човекот, а човекот се издигнува до Бога. Затоа Евхаристијата пред сѐ е собрание, заедница на многуте во Христа. Но, таа не ѐ и не смее да биде сфатена како магично средство за спасение од смртта, бидејќи во тој случај човекот ќе стане индивидуа, која станува бесмртна на магиски начин, преку примањето на светата Причест по примерот на примањето на некој лек кога сме болни. Човекот станува личност само кога се поистоветува со Христа преку слободата.

Постоењето на човекот зависи од личната заедница со Бога во Христа и со другите луѓе во Литургијата. Така сфатената слобода се изразува како заедништво на човекот со Бога и го прави човекот личност, при тоа откривајќи ни ја литургијата како заедница. Причестувајќи се со даровите од Евхаристијата, како со Тело и Крв Христови, се укажува на единството на сета твар во Бога.

3. Резиме

Од сето претходно кажано, можеме да го извлечиме следниот заклучок. Човештвото денес се наоѓа во длабока духовна криза, која пред сѐ претставува последица на состојбата во која што се најде човекот после првородниот грев. Но, тоа никако не можеме да го прифатиме како оправдување, бидејќи е целосно освестено и добро ни е позната состојбата во која што се наоѓаме. Самиот пад придонесе (условно речено) човекот да го засака гревот и да се стреми да живее во гревот, само за да може да ги задоволува своите извитоперени страсти. А сето тоа беше можно благодарение на слободата, која требаше да претставува алатка за човекот да може да се оствари како личност. Но, сета оваа состојба, во која што се најде човекот, не остана негова конечна состојба.

Бог не го остави своето создание. Тој промислувајќи за човекот, го испрати Својот Единороден Син, Кој што се воплоти за на човекот да му даде можност да се обожи.

Денес Православна Црква, ни сведочи токму за оваа вистина. Секое поинакво поимање на Христовото спасително дело на земјата, само ќе го ограничи и ќе го направи невозможно спасението на човекот.

Денешниот човек се наоѓа пред најголемиот предизвик во историјата на човештвото воопшто. Денес, како никогаш до сега е неопходно човештвото да изгради посебен цивилизациски модел кој ќе претставува потполна хармонизација на драматично спротивставените императиви на неолиберализмот и традиционализмот. Стремежот, слободата на човекот да се прокламира како мерка за сѐ, не може да биде прифатена од Православна Црква, бидејќи после падот, гревовната насоченост на човекот има потреба од постојано морално корегирање.

Суштината на проблемот, најдобро може да се согледа во формулирањето на либералните стандарди во денешното општество. Тие стандарди, денес на големо се имплементираат, особено во земјите со претежно православно население, иако културната, духовната и верската традиција на тие земји воопшто не учествувала во обликувањето на тие стандарди.
За православните христијани, верата е начин на живот, нешто што современото општество не сака да го прифати. Денес, по секоја цена се сака да се наметне убедувањето, дека верата е исклучиво внатрешна, скриена и интимна работа на секој поединец. Затоа, токму денес, сите ние како христијани мораме јавно да ја сведочиме верата, онака како што ја сведочеа милионите маченици во времето на гонењата. Зашто не може да се биде христијанин само во рамките на домот, а да се престане да се биде христијанин на професорската катедра или на парламентарната говорница. Христијанскиот начин на живот, претставува начин на постоење секогаш и секаде.

Денес, либералните идеи соединети со антропоцентричното поимање на животот го уништуваат духовното здравје на народот, неговата верска и историска самобитност. Либералната доктрина се труди да го ослободи човекот од совеста, за таквиот бессовесен човек, слободно да може да ја афирмира својата гревовност како начин на живот и остварување на слободата на мислата и делата. Од овој аспект, либералната идеја дијаметрално се спротивставува на Православното учење и нема да погрешиме ако ја окарактеризираме како антихристова.

На прв поглед, можно е ваквото дефинирање на либерализмот да изгледа претерано. Меѓутоа, постепеното потиснување на традиционалните духовни вредности и промовирањето на либерализмот како на доктрина која ќе ја скроти верата, нè повикува на будност и целосна духовна мобилизираност. Состојбата е особено алармантна, бидејќи секојдневно сме сведоци на критиките дека Православната вера нуди многу малку алтернативи кога станува збор за современиот начин на живот.
Единствен спас од ваквото деструктивно наметнување на туѓите желби и ставови врз традиционалните православни верници, кои за жал воопшто не си ја познаваат верата, е афирмацијата на православните и традиционални вредности особено во образованието. Тоа ќе биде одлучувачко дали како православен народ ќе бидеме способни да одговориме на секуларниот хуманизам, кој се заканува со воведувањето на цивилизациски модел во кој што нема место за Православните духовни и традиционални вредности.

Овде, особено е важно да се истакне дека, борбата не се состои во отфрлање на туѓите ставови, туку во прокламирање на сопствените гледишта и понудување на алтернатива за проблемите, а Православната христијанска вера добро ги познава проблемите на човештвото и може да понуди решение за нив.

Г. д-р. Јосиф, епископ Лешочки

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz