Догма

Овој свет во кој живееме, неговата отворено рационалистичка мисла, ја има цивилизацијата на Западот како доминантен критериум преку кој ги препознава, признава и вреднува сите културни и духовни ентитети до кои ќе се допре во своето распространување. Во тој свој агресивен аксеолошки потфат таа за свој идеал ја има објективноста, во сите вариетети на семантиката но овој поим. Западот толку верно му робува на објективното мислење, толку цврсто се држи за објективизмот, односно објективизмите и толку силно се плаши од неговата (нивната) суштинска конотација – како што убавата Европа, преплашена од својата љубопитност грозничаво се држеше за роговите на белиот бик (Ѕевс) на немирното море на лекомисленоста.

Европа, Западот, се плаши од зборови. Особено од зборот догма. Европската цивилизација се колебаше во агонијата на оваа своја фобија дури и тогаш кога за свој духовен темел го имаше христијанството. Флагрантно аристотеловската ориентација на западното христијанство од една страна, односно стоичката ориентација – од друга, резултираа со појава на схоластиката т.е. систематизмот и негување на Прокрустовиот синдром наследен од антиката, кој е татко на синкретизмот. Цивилизацијата на Западот сè уште ги собира своите илјада цветови.

Но за да се совлада секоја фобија потребно е соочување со неа и разобличување на нејзините корени. Значи, што е тоа догма?

Значењето на овој збор (термин), кој не се употребувал само во теологијата, можеме да го согледаме уште според неговата примена во антиката. Кај Цицерон со зборот догма се означувале оние доктрини, кои, бидејќи општопознати, имале валидност на неоспорна вистина. Во истата смисла и ранохристијанските писатели (Ориген, св. Исидор) го нарекувале Сократ – законодавец на атинските догми (δόγμα), а учењето на Платон и на стоиците – догми. Кај Ксенофонт догми се нарекуваат врвните наредби на кои и оние кои командуваат и простите војници треба да им се покоруваат. Ваквата смисла на зборот δόγμα се сочувала и во преводот на Септуагинтата, каде во книгите на пророк Даниил, Естир и во Макавејските книги под поимот догма се подразбира царски указ, кој треба изворно и буквално да се исполнува од секој на кого се однесува.

Во Новиот Завет, во Евангелието според Лука, под догма се подразбира заповедта на кесарот за пописот на сите жители во рамките на Римската империја, а во Делата Апостолски и во посланиците до Колосјаните и Ефесјаните – царски закон како и божествениот авторитет на Мојсеевите закони. Во Делата Апостолски (15, 20-28) за прв пат со зборот δόγμα се означуваат оние дефиниции (правила) на Црквата кои имаат беспрекорен авторитет за сите нејзини членови.

Од примената на зборот догма кај светите Игнатиј Богоносец, Кирил Ерусалимски, Григориј Нисски, Василиј Велики, Јован Златоуст, Викентиј Лерински и другите отци на Црквата разбирањето на овој термин се открива во поголема подробност. Некаде тој е неоспорна Божја вистина дадена преку Откровението и се нарекува божествена догма и претставува опозит на субјективното мнение. На друго место тој е вистина која се однесува на иманентната суштина на религијата т.е. вистина на теоретското или созерцателното (мистичното) учење. Конечно, ако ги сумираме овие и сите други суптилни семантички нијанси, би можеле да заклучиме дека догмата е неоспорна богоизворна вистина на која се темели сето позитивно сознание за светот и човекот.

Зошто тогаш догмата (догматизмот) на Запад постојано е отфрлан во некоја рудиментирана фаза како мртвородено чедо?

Имено синкретичкиот дух на цивилизацијата на Западот, односно нејзиниот рационализам (материјализам), е она што не дозволи христијанството (боготкриената догма) суштински да ја преобрази европската култура и истата ја претвори во цивилизација на залез (Запад). Субјективниот идеализам вкоренет во индивидуализмот на скептиците и софистите уште во самиот зачеток на европската култура го посејаа семето на релативизмот. Секој човек е своја вистина. Секој човек е своја догма. Непробојниот ѕид од субјективизам (егоцентризам) околу западниот човек не прифаќа вистина надвор од себе. Како резултат на ова, тој се обидува да го објасни светот како нешто што самото по себе има смисла. Но, светот (создадената природа, космосот), самиот по себе е бесмислен. Што е тогаш тоа, што западната цивилизација може да го прифати, да го признае и здраво да го вреднува од она што е надвор од неа, надвор од занданата на нејзините телесни сетила и спекулативни моќи?

Ел Греко, Отворањето на 5-тиот печат
Ел Греко, Отворањето на 5-тиот печат

Од друга страна, пак, наследената љубопитност на Европа, односно духот на атињаните, европејските прародители, кои во ништо друго не сакаат да го минуваат времето освен во тоа – да зборуваат или слушаат нешто ново (Дела. 17, 21), се спротивставува на со-себе-обземеноста во која живее западната цивилизација. Тогаш таа, имајќи потреба од сигурна потпора на која ќе ги темели новите сознанија и врз која ќе ги вреднува искуствата од допирот до другите, генерира псевдо-догми, како-вистини кои треба да бидат замена за сета онаа онтологија (полнотата на богооткриената вистина) на која западниот рационализам ѝ го оспорува постоењето.

Постојано растргната меѓу патолошката љубопитност и Прокрустовиот синдром, западната цивилизација за слобода на мислата го прогласува ноторното робување на шаренилото од субјективни мненија и хипотези (од контрадикторните дефиниции на битието кај елејците, па сè до безумно смелиот обид на Дарвин својот еволуционизам да го примени врз духовниот живот на човекот). На тој начин антидогматизмот пораѓа квази-догматизам кој, заради привидна неоспорност, секогаш има потреба да се помножи со милијарди години, да се вкрсти со некој митолошки архетип или да еманира од некој гностички лонец.

Така цивилизацијата на Западот ја раѓа својата темна наука (псевдо-наука). Таа, пак, во ништо не наликува на онаа научна мисла (светлата наука) која се раѓа, се развива и се негува на духовните и географските простори на медитеранските култури и која оттаму се пренесува и развива и меѓу автохтоните европски култури. Светлата наука за свој онтолошки белег и темел го има органското единство со неоспорната богоизворна вистина – божествената догма.

Митрополит Методиј Златанов
Вавилот и Ерусалим

Оставете коментар

1 Comment on "Догма"

Извести ме
1000
Sort by:   newest | oldest | most voted

Браво!

wpDiscuz