Пост-христијански белешки: Денот на лагата

Маски

Едно од основните прашања на љубомудрието, човекоцентрично, богоцентрично, но и богочовекоцентрично и човекобогоцентрично, е прашањето за човекот. „Што е човекот?“ – прашуваат едни, а други забележуваат дека вистинското прашање би било „Кој е човекот?“. И, како што истокот е оддалечен од западот, толку различни и спротивни се одговорите на овие прашања. Меѓу нив, едно од најсуштинските одговори [барем според мене], е дека човекот е литургиско, евхаристиско битие повикано да ја оствари целта на своето битисување преку заедничарење со блиските и Бога [или идолите, и богчињата и божиците од реалниот и виртуелниот свет].

Повторно оградувајќи се од литургискиот утопизам и морализам, на почетокот би се навратил на моето минатогодишно искуство со првоаприлската Литиргуја и паралитургија по неа. Имено, минатата година, Велики Четврток се совпадна со првоаприлската оргија под маски. Сеќавајќи се, но и учествувајќи во јудејската вечера која се случила пред нешто помалку од две илјади години, откако „со мир излеговме“ од храмот, се соочивме со една бедна икона на нашето време. Група на мали деца, предводени од оние кои треба да се грижат за нивното образование [на чиј образ ги сообразуваат, би запрашал], маскирани во доктори и вештери, ѓаволи и касандри, пропарадираа пред нас. Бедата на тој масакр на детските души, маскирани во сивото шаренило од секојдневниот живот, зборовите не можат да ја доловат. Но едно е сигурно: нашиот образовен систем, иако е декларативно секуларен, сè повеќе заличува на паганско или политеистичко образовно тело, подготвено да раѓа жреци и пророци подобни за служба во капиталистичките храмови. И со таа цел, природно и посакувано е децата да се носат на карневал, а неприродно, та дури и противзаконски е истите тие деца да се носат на Литургија.
Но, да се вратам на први април. Денот на лагата, или на смеата, кој како милува, е еквивалентен на фијаското наречено „Дочек на Нова Година“. И двата небулозни празници се сместени во најдолгите пости благословени од Црквата. Најлудата ноќ е искушение кое се појавува пред верните кои патуваат кон зимската Пасха – Рождеството Христово, додека најлудиот ден на лагата е камен на сопнување за повеќето од нас, кои се трудиме двете лепти да ги искористиме за купување барем малку елеј, та заедно со мудрите девојки да влеземе во радоста на Оној Кој на пладнеполноќ доаѓа.

„Колку луѓе излажавте денес?“, тоа ќе биде најчесто поставуваното прашање, заедно со прашањето за маската. А тоа е и сржта на оваа катастрофа од онтолошки димензии. Проблемот на лагата и маската нема само етичка димензија [која сепак, е присутна]. Проблемот е пред сè онтолошки. Човекот е повикан да живее и да се преобразува во вистината, да се причисли на неа. Дури и етимолошки, зборот вистина на грчки се нарекува ἀλήθεια, и означува незатвореност, незасолнетост, односно афирмативно – отвореност и вистина, условени од еден императив: вечноста. Делумно би се согласил и со хајдегеровото поимање на ἀλήθεια-та, сепак дополнувајќи го дека единствената Вистина Која води кон вечноста за нас е Христос, втората воплотена ипостас на Света Троица. Да се слави Вистината, значи да се слави животот вечен. Да се слави лагата, пак, значи да се слави она што е отаде животот вечен, односно – да се слави смртта.

Но, за да чекориме на патот кон и во Вистината, патот на животот, потребна е една литургиска култура на срцето, срце скрушено и смирено кое благодари за сè, едно вистинољубие, или една φιλαλήθεια.

Повикани да го изминеме голготскиот пат од маска до личност, во пост-христијанското време имаме и друга, многу полесна алтернатива: лиење на златно теле или подобро, златни маски кои секојдневно ќе ги менуваме, зависно од потребите на господарите на овој свет. И пирови и оргии, лага и смеа кои опрелестено ќе ги оправдуваме како дела на слободата, од Бога дарувана. Карактеристично пак, е што нечовечките крици кои можат да се чујат на ваквите прослави, како на улица, така и во дискотеките, се сметаат за извици на победа, едно фројдовско ослободување. А вистината е проста, и одамна презрена уште во Стариот Завет: „Не е тоа вик на победници, ниту, пак, пискот на победени; туку слушам глас на пијани од вино“ (2 Мојс. 32,18). Односно, тоа се псевдопсалмите кои се принесуваат на паралитургијата, од устите на оние кои се уподобуваат на нивниот протопаралитург. Воздишките додека гледаат „Големиот Брат“ и „Менувам жена“, криците и извиците на многубројните карневали и паради, на илјада и едната седенки во маалските биртии и кафеани, под маски на 1 април и на кич пијанки на 31 декември: тоа се нивните маскирани молитви.

Сонцето, ако даде Бог, ќе изгрее и на 2 април. Тогаш ќе треба да се смени маската. Онаа за посебни пригоди, со онаа, секојдневната. Но што правиме во оној ден, што христијаните го очекуваат, кога Сонцето ќе изгрее и нема да зајде? Кога во очи ќе нè погледне Оној Чии очи се како огнен пламен, пред Чиј поглед ќе изгорат сите маски на овој свет? Со каков ужас [или радост] ќе погледнеме тогаш еден кон друг, и кон Него?

Дојди, Господи.

Милан Јаковчевски

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz