Црковните соблазни и клирикализмот

Коренот на современите соблазни, верувам, лежи во погрешното верување дека клирот е еден вид на религиозна каста, слична на Левитското свештенство на древниот Израил. Многумина свештеници и епископи на клирот гледаат како на затворена корпорација на клирици, издвоена и различна од лаиците [верниот народ]. Клириците се во искушение себе си да се гледаат како Христијани на некој повисок степен, поблизу до Бога за разлика од неракоположените верници, [некакво] свето братство кое мора да се одржи, зачува и брани од аутсајдери.

Не е потребно да се биде гениј за да се увиди како ова разбирање – или поточно, неразбирање – на клирот води кон јерархиска злоупотреба. Доколку јас себе си се сметам за член на супериорна или издвоена група, а згора на тоа насочен сум кон „контрола“ и злоупотреба, тогаш ќе бидем искушан да ја употребам својата власт за да се задоволам себе си на сметка на оние кои се „нешто помало“ од мене. И кога некој од браќата – клирици ќе направи нешто лошо, мојот прв импулс ќе биде да го заштитам братството, попрво отколку да ги одбранам оние кои што се повредени…

Некој би предложил дека решението на овој проблем е едноставно: да го укинеме клирот! Сета јерархиска структура, [тој некој] би рекол, треба да се собори, и или да се реконструира, или да се отстрани засекогаш.

Не би можел да се согласам со ваквото гледиште кон нештата, делумно затоа што е премногу едноставно, но уште повеќе бидејќи јерархијата е интегрален дел на Црквата Христова уште од апостолско време. Неуспесите кои ги гледаме во финансиските и сексуални соблазни на Црквата не се индикација дека идејата за ракоположени јерарси е вродено расипана [корумпирана] идеја. Попрво, сегашната култура на клириците го одразува дисфункционалното сфаќање на тоа што клирот треба да биде според Новиот Завет. Она што нам ни треба не е револуција, ниту реформа. Тоа што ни треба е обнова [реставрација].

Што Новиот Завет учи за клирот? Можеби најосновната и најважна метафора за „Црковната влада“ која се повторува во Новиот Завет е [метафората] на римското древно домаќинство/семејство. На врвот на оваа институција стоел човекот кој во Новиот Завет е познат како „домаќинот“, „господарот“, „учителот“, дури и „царот“ (не би можел да ги наведам сите референци во Светото Писмо; најдете ги сами!).

Во минатото, овој paterfamilias (буквално, „отец на семејството“) се сметал за врховен авторитет во неговото семејство, поседувајќи ја буквално правната моќ [на одлучување] за животот и смртта на неговата жена, деца, робови и животни.

Употребувајќи ја оваа метафора, апостолот Павле учи дека сите членови на Црквата се „свои на Бога“ (Ефес. 2,19) со Исуса Христа како првороден Син Кој го наследил господството и власта над семејството од Неговиот Отец (видете ја, на пример, параболата за лукавите наемници – лозари во 20-та глава на Евангелието по Лука).

Кое е, тогаш местото за ракоположените клирици во метафората на домаќинството [семејството]? Бидејќи paterfamilias-от од минатото бил често отсутен од неговиот имот, често назначувал доверлив роб како наемник/иконом, кој во негово име ги водел Неговите работи и водел сметка за нив. Уште еднаш, Исус многу често го спомнувал наемништвото/икономството во Неговите параболи.

Техничкиот термин за постар наемник на римскиот имот бил episkopos, или настојател [буквално: надзорник, надзирател]. Тој збор, всушност го користиме и ние кога велиме Епископ. Во случај имотот да бил поголем, episkopos наименувал помошници, познати како presbuteros, од каде доаѓа и нашето – Презвитер [Свештеник], или неговиот погрешен синоним, „Поп“.

Повторно, во писанијата на Новиот Завет често се користи терминот „настојатели“ (episkopoi) и синонимот – „старешини“ (prebsbuteroi) за да се опишат лидерите во ранохристијанските заедници кои поучувале, ракополагале други членови, претстојувале на Литургиските собранија, убедувале, поправале и казнувале.

Но еве го најважниот момент: иако настојателите и старешините имале реална и особена власт во римските семејства, сепак и тие биле робови, ниту помалку, ниту повеќе од било кој друг роб. Применувајќи ја оваа метафора на новозаветното поимање на Црквата, ни станува јасно дека на клирот никогаш не се гледало како на издвоена каста или блиско братство кое се разликува од народот Божји. На крајот на краиштата, тие биле само „робови“ кои биле назначени од самиот Господар на семејството да ги надгледуваат или водат работите.

Доколку сегрегацијата на клирот од лаосот е отровен извор на соблазни во Црквата, тогаш лекот лежи во возобновувањето на автентичната новозаветна визија во која клириците се блиски членови на Божјото семејство: различни – да, авторитетни – да, но не и издвоени, и во никој случај воздигнати [над другите] и идолизирани [од другите] како супериорна каста.

Поконкретно, ова возобновување значи градење на култура на транспарентност и одговорност, во која клирот работи во еден дух на целосна отвореност и согласност со лаиците, носејќи одлуки за доброто на сите.

Тогаш, оваа задача ни припаѓа нам, на тебе и мене. Не можеме да ја промениме моменталната состојба на Црквата во целина, но можеме да се навратиме на Новиот Завет (онака како од секогаш се толкувало и разбирало); таму можеме да ја откриеме вистински изворната визија на Црквата; и ние можеме да ја примениме таа визија сега и овде, во нашиот однос еден со друг – со клириците и лаиците – како сограѓани, светии и членови на Божјото Семејство.

Отец Ричард Ренé
Извадок од „Канадски Православен Гласник“, Есен 2010

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz