Проблемот со сидата

Богословската страна

Со избор на Блаженејшиот Архиепископ на Атина и на цела Грција г.г. Серафим и со одлука на Министерот за здравство г. Скулакис бев назначен за претставник на Црквата на Грција во Националната комисија за Сида.

Од моментот кога стана познато ова мое поставување, добив приговори и резерви, како од пријатели така и од противници. Ми рекоа: „Каква работа има Црквата во оваа комисија? Тоа е чисто медицински и социјален проблем. Какви можат да бидат ставот и помошта на Црквата?”.

Секако, на овие приговори ги дадов потребните одговори, пред сè дека Црквата стреми кон суштинско соочување со овој проблем. Меѓутоа, ако овој приговор како подлога ја има мислата дека постои разлика помеѓу начинот на кој што го гледаат проблемот хуманистите и начинот на кој што се соочува со проблемот Црквата, тогаш мислам дека постои некоја основа. Затоа што навистина постои разлика. Ова уверување е резултат на лично искуство.

Во секој случај, треба да признам дека со проблемот на Сидата, кој како што минува времето сè повеќе се зголемува, државата и приватните лица се соочуваат со интерес што треба да се пофали. Меѓутоа, забележувам дека се испитува само медицинската, психолошката и социјалната страна, без да се испитува и богословската страна на проблемот. Непоколебливо верувам дека Богословието има многу да каже за овој проблем и да даде суштински решенија. Така, многумина се занимаваат со проблемот без да имаат можност, но и волја, да навлезат во неговата суштина. А мислам дека е погрешно да се занимаваме само со површноста и да се трошиме во некои надворешни аналгетици, во момент кога постои толку длабока болка.

hiv

Затоа цел на мислите што ќе следат е да го видиме проблемот на Сидата од богословска страна, затоа што поинаку Богословието би било туѓо на животот. Знаеме добро дека богословието не е интелектуална гимнастика, туку најтесно е поврзано со животот. Во продолжение ќе нагласам неколку точки, нормално без да го имам лажното чувство дека во нив се исцрпува проблемот на Сидата.

1. Постојат луѓе кои што тврдат дека болеста Сида е плод и резултат на Божјиот гнев, или дури дека е Божја казна. Но тоа не е точно.

Најпрво треба да забележиме дека гневот им е својствен главно на луѓето кои што се поробени од страстите. Меѓутоа, Бог како бестрастен не се гневи и, нормално, не ги мрази луѓето. Бог е љубов и ги љуби сите луѓе. Св. Григориј Богослов, зборувајќи за Второто Христово доаѓање, учи дека Истиот Бог ќе биде „светлина за оние кои го очистиле умот”, „соодветно на чистотата”, а тоа е она што го нарекуваме Царство Небесно, и Истиот Бог ќе биде „темнина за оние кои го ослепиле умот”, а таа темнина ја нарекува оттуѓување од Бога, пекол, „соодветно на нивната слепост”. Така, рајот и пеколот не постојат од аспект на Бога, туку од аспект на човекот. Истото важи и за Сидата.

Исто така, светите Отци учат дека Бог не казнува, туку ние се самоказнуваме, бидејќи не ја примаме просветлувачката енергија на Божјата благодат. А бидејќи животот во Христа, како што вели св. Григориј Ниски, е „слободен труд”, затоа секој човек е причинител на својата состојба. Оној кој што се оддалечува од Бога или, за да се изразам подобро, оној кој што ги движи силите на својата душа противприродно, тој ги вкусува плодовите од своите дела.

Секако, постојат места од Светото Писмо во кои се зборува за Божјиот гнев. На пример, апостолот Павле пишува во едно свое послание: „Поради тие пороци доаѓа гневот Божји врз синовите на непослушноста” (Кол. 3, 6). Меѓутоа, тие изрази се повеќе антропоморфни и сакаат да го прикажат тоа што пред малку го наведов. Св. Василиј Велики, толкувајќи го овој цитат, за гневот Божји вели: „Чедо на гневот е оној кој што себеси се направил достоен за гневот”. Тоа покажува дека човекот, бивајќи непослушен на волјата Божја и слободно оддалечувајќи се од Неговата благодат, се самоказнува.

2. Проблемот на болеста Сида е главно резултат на изопачувањето на еротскиот елемент. Статистички податоци, кои што излегоа во јавноста, докажуваат дека речиси 80% од оваа болест се должи на изопачувањето на еротскиот елемент. Оваа тема е достојна за забележување и точно покажува дека Црквата, со правилното соочување со еросот, вистински го исцелува човекот и му ја дава можноста да најде суштинска смисла во својот живот. Денес правиме една голема грешка, одделувајќи ја душата од телото, па така под терминот „ерос“ го подразбираме само телесното соединување на луѓето.

Меѓутоа еросот е нешто подлабоко и посуштинско. Еросот не се изолира од основните страни на човековиот живот. Учењето на Црквата се осврнува на големото значење на еросот.

Најпрво, светите Отци нагласуваат дека Бог е љубов и ерос. Св. Максим Исповедник, следејќи го Дионисиј Ареопагит, пишува дека „Богословите Бога понекогаш Го нарекуваат љубов, понекогаш ерос, понекогаш возљубен. И така, Он бивајќи ерос и љубов, се движи; а како возљубен Он ги придвижува кон Себе сите кои што се приемчиви за љубовта и за еросот”.Човекот како создание на Триличносниот Бог го има во себе еротскиот елемент, кој што всушност е соединувачка и одржувачка сила.

Светите Отци, додека зборуваат за еросот и го оопределуваат како движење и соединувачка сила, истовремено ги определуваат и претпоставките на вистинскиот ерос. Силите на душата кога дејствуваат и се движат природно и натприродно го доживуваат вистинскиот ерос. Меѓутоа, кога се движат противприродно, тогаш се развива плотскиот ерос кој што е идол и отпаѓање од вистинскиот ерос.

Нема да наведувам повеќе цитати од светите Отци, кои зборуваат за оваа реалност. Но, во секој случај, факт е дека кога се сепарира душата од телото, кога човекот не се движи кон Бога, кога телото се стреми да се задоволи независно од душата, тогаш се расцепкува човекот, и со други зборови владее идолот на вистинскиот ерос.

Резултатот на тој расцепкан живот е таков што човекот не се задоволува ниту од телесното соединување. Душата останува незадоволена, и колку повеќе гладува и жедува, толку повеќе човекот се оддава на поголемо телесно задоволување. Но и тоа не го успокојува.

Црквата со благословениот брак, во кој човекот хармонично се развива, и со целиот нејзин аскетски живот кој што не стреми кон просто задоволување или кон болно сузбивање на телесните и душевните енергии, туку кон преобразување и преродување на човекот, целосно го задоволува еротскиот елемент што постои во човекот.

Изопачувањето на еротскиот елемент, од една страна, не знае за мерка на уживање, а од друга страна не знае за никакво вистинско задоволување. Резултат на таа состојба е непрестано барање, но истовремено и непрестан неуспех.

Затоа, верувам, дека тој што го испитува проблемот на Сидата, а не се соочува со него од оваа страна, не успева во својот обид да го исцели.

3. Претходната анализа нè води во еден друг момент што сакам да го нагласам. Од ослободувањето на Грција решивме да ја сместиме нашата земја во западните општества. И во проблемот со Сидата се случува она што се случува и со проблемите на дрогата и на другите начини на релаксација. Сакаме да ја прилагодиме нашата земја на „цивилизираната” западна клима. Образованието, правото, општествениот живот итн. сакаме да ги копираат западните општества, за кои веруваме дека се повеќе цивилизирани.

Но, тие општества со хуманистичкиот и човекоцентричниот начин на живот и со оддалечувањето од Бога ги создаваат претпоставките за навлегувањето на многу аномалии. А, се разбира, една од тие аномалии е и болеста Сида. Зошто сакаме да го земеме целиот западен начин на живот и да го примениме во Грција, а да не се пренесат и други страни кои што се природна последица на таа т.н. западна цивилизација? Тоа е прашање кое што им доаѓа на ум на мнозина млади луѓе денес. И така целокупниот современ живот е хедонистички, автоеротичен, неморален.

Тој живот го одржуваат и го наметнуваат средствата за јавно информирање на народот. Наметнуваат живот кој што се интересира само за телесното задоволување. И не само тоа. Одат уште понатаму. Водат систематска војна против Православното Предание.

Кога се расклатуваат сите живи елементи на нашето Предание, кое што е наш духовен имунитетен систем, тогаш е нормално младиот човек да се чувствува неутврден и да се мачи или да се препушта во други форми на живот што му се наметнуваат пред него. Кога сите здрави елементи на Преданието, кои толку години постоеле на овие простори, се сфаќаат погрешно и стануваат предмет на иронија, тогаш младиот човек лошо го стартува својот живот. Кога Црквата, која што е жив органиам, ја сметаме како обична филијала на Министерството за образование и религии или како простор за религиозни свечености по повод некои прилики, како мртов музеј на минатото, тогаш е следствено младиот човек да бара други начини во кои би се задоволил.

Меѓутоа, верувам дека најголемото лицемерие е фактот што од една страна се бориме против Сидата, а од друга страна го прифаќаме целиот тој начин на живот кој што ја раѓа болеста Сида. Ми се даде прилика на еден семинар за дрогата да ја потенцирам оваа вистина. Како е можно, нагласив, да војуваме против дрогата во момент кога имаме обоготворено еден начин на живот и негуваме еден систем кој што ја раѓа дрогата? Не знам дали постои полоша форма на лицемерие.

Овој факт е истакнат и од специјалисти научници. Би сакал да го наведам само Никос Закопулос, познат лекар сексолог, кој во неговта забелешка со наслов „Секс и Сида” нагласува неколку суштински стварности.

Откако наведува дека Сидата се развива во чума на нашиот век „или во молчелива атомска катастрофа многу поопасна и потрагична од онаа во Хирошима и Нагасаки”, во продолжение презентира неколку констатации.

Првата констатација е следнава: „факт е дека главниот пат за пренесувањето на болеста е сексуалниот целосен акт кој што е и единственото средство за продолжување на човечкиот вид, а исто така и претераното уживање во меѓусебните односи на луѓето… другите начини се безначајни во фреквенцијата и затоа што може лесно да се соочиме со нив преку соодветни мерки за заштита и хигиена, но и затоа што се однесуваат на еден квантитативно ограничен круг на кандиати, во однос на мнозинството, за кое што сексуалниот однос е неизбежен биолошки закон”.

Втората констатација е дека за првиот случај „единствениот начин на превентива е главно мерката во сексуалните односи, поврзано со одговорноста на секој човек, и со ограничувањето во промените на сексуалните партнери, и со ограничувањето на сексуалните возбуди колку што е можно, за да се одбегне или да се ограничи силината на инстиктот, кој што е тешко да се заузда”.

Третата констатација е дека, за жал, се случува токму спротивното. А тоа е начинот на живот кој што го олеснува зголемувањето на Сидата. Тој пишува: „се случува спротивното, па човечката заедница како да ужива во автодеструкцијата, кон која што така безгрижно и лекомислено се одведува. Смешното е тоа што незаузданиот пансексуализам се рекламира посредно, дури и од наивни научници, како средство со кое заедницата ќе се навикне и на Сидата, па да се олесни и соживотот на здравите и болните, со мисла за некој повисок степен на хуманост. И нормално, никој не е несогласен со таа цел. Но, незаузданиот и вулгарен порнографски пансексуализам не само што не е најсоодветното средство, туку напротив тој е најдоброто средство за епидемија на Сидата, што ќе биде и уништување на човештвото. Дури и „сериозни” весници, и сериозни медиуми имаат „гордо” навлезено во пансексуалното бунило на зборот и на сликата”.

И Никос Закопулос завршува : „Време е секој да ги земе врз своите рамења неговите одговорности. Воздржание и јасно „просветно” знаење за бичот, поврзано со намалувањето на веројатноста за зараза, го сочинуваат единственото средство за заштита. Злоупотребата на телесните задоволства отсекогаш биле закана за телесното и духовното здравје. Незаузданата сексуална „самоцел” е таа што го прави многу веројатно заразувањето со Сида”.

Што да им се додаде на овие силни и искрени констатации? Само да нагласам дека Сидата можеме да ја наречеме „Сида на пансексуализмот” и дека треба нешто да правиме за да ги ограничиме сите тие слики и состојби кои ги предизвикуваат пансексуалноста и Сидата, и кои го деградираат еросот на ниво на биолошко задоволување и го поробуваат човекот, правејќи го од личност индивидуа со сите трагични последици.

Затоа пак сакам да нагласам дека го сметам за лицемерие фактот што од една страна се бориме против Сидата, а од друга страна сме незаинтересирани или молчиме пред бичот на пансексуализмот кој што го уништува и самиот еротски однос.

4. Постои уште еден голем проблем што е во врска со болеста Сида. Тоа е проблемот на соочувањето со болните кои страдаат од оваа болест. Различни настани што излегуваат на површина докажуваат дека во случајот на болеста Сида оживуваат соочувањата со болестите што во старо време биле неизлечиви.

Ќе го наведам случајот со лепрата. Ако читаме текстови во врска со соочувањето со лепрозните, ќе се запрепастиме. Прогонството и изолирањето, презирањето и оддалечувањето се неколку показатели за соочувањето со болните. Значи, немало љубов. Дури е зачувана информација според која во средниот век на лепрозните им закачувале ѕвончиња, па луѓето да го сменат патот при слушањето дека се приближуваат лепрозните.

Неодамна беше објавен случај на човек кој боледувал од Сида, кого што не го примале во болниците за згрижување или кога го примале се соочувал со хистеријата од лекарите, со барање на повеќе пари за чистењето на неговата соба, со целосна изолација, со земање на јадењето од ходникот кое го оставал таму задолжениот за делење храна за да не го сретне! Имам сретнато случај кога социјални работници се откажуваат да дојдат во комуникација со носителите на Сида, затоа што се плашат дека ќе ја префатат болеста.

Професорот на Атинскиот Правен факултет Танасис Папахристу го има окарактеризирано овој факт, т.е. стравот и хистеријата на луѓето кои се наоѓаат околу болниот, како вирус на фашизмот. Тој карактеристично пишува дека вирусот на Сидата „носи со себе еден друг вирус, бескрајно поопасен: вирусот на фашизмот”. И нагласува дека „во крајна линија не се гледа дека постои сомнеж оти вирусот на Сидата може да се покаже многу поопасен за слободата на човекот и за неговото достоинство, отколку за неговото здравје”.

Така, можам да тврдам дека сите сме болни. Едни се носители на вирусот на Сида, а други се носители на вирусот на омразата и на индиферентноста. Се разбира, тоа тргнува од подлабоки причини. А во ова можам да додадам дека е виновен начинот на организирање на општеството. Едно општество кое што се темели на индивидуализмот и на себељубието, на неморалот и на индиферентноста е неизбежно на таков начин да се соочува со луѓето што страдаат од оваа болест. Не постои Богољубие, ниту човекољубие. Според тоа, потребни се жртва и љубов, надминување на индивидуализмот. Но, таквата љубов не може да ја понуди човек кој што научил да живее занаетчиски и да ги смета својот живот и своето семејство како најголема вредност.

Црквата може да ни помогне и во овој проблем. Во една добро организирана Црква постои вистинска љубов која што ги надминува биолошкиот живот и себељубието. Во историјата на Црквата гледаме како монаси земале во својата келија лепрозни за да ги згрижат.

Ќе го наведам случајот на св. Василиј Велики. Во прочуената „Василијада“ тој самиот се грижел за лепрозните. Св. Григориј Богослов наведува дека св. Василиј не само што самиот се грижел за лепрозните, туку и ги целивал нивните рани, и тоа во време кога лепрата била неизлечива и заразна болест. Кој од оние кои се стремат да имаат мислење за сите прашања би стигнал до таа точка да се грижи самиот за болните од Сида, па дури да ги целива раните за да го покаже особениот интерес за нив? Затоа што она од што најмногу имаат потреба тие што страдаат од оваа болест се љубовта и грижата.

Секако, не заборавам дека денес мнозина луѓе не само што не се интересираат лично за болните од Сида, туку го напаѓаат делото на Црквата, зборуваат презриво за неа и тврдат дека Црквата нема никаква врска со Сидата. Ова апсолутизирање и погрешно разбирање го покажува и постоечкото лицемерие.

5. Но, болеста Сида не е само работа на медицината и на политиката. Тешко нас ако беше работа само на овие фактори. Ова може да изгледа малку претерано, но ќе се обидам повеќе да ја проанализирам мојата мисла. Тоа не е политички проблем, затоа што болеста не познава национални, граѓански и партиски граници. Дури не е ни само медицински проблем, затоа што лекувањето е во склоп на една поширока атмосфера.

Секако, ја прифаќаме медицинската наука и ја чувствуваме како Божји благослов. Но проблемот не се исцрпува само со неа. Пред неколку години беснееше сифилисот. Тоа беше една од најголемите закани за општеството. На крај се најдоа лекови и денес болеста се лечи. Не е исклучено по неколку години да се пронајде и лекот за Сидата. Но ако не се соочиме со подлабоката причина, која што е искривоколченото сфаќање за животот, тогаш ќе се појави и друга болест полоша од Сидата.

Така, медицинската наука може во иднина, и го посакуваме тоа со сето наше срце, да ја излечи болеста Сида, но многу нешта нема да успее ако не се излечи подлабоката причина што предизвикува слични болести. Ако тоа не се исцели, тогаш ќе се развијат други пострашни болести.

Затоа верувам дека проблемот на Сидата е главно и пред сè егзистенцијален, духовен и богословски проблем. А една организирана Црква би можела да им помогне на луѓето да го надминат начинот на живот кој што раѓа многу опасности.

6. Православната Црква може успешно да помогне во оваа насока. Располага со најсилни средства, би можел да кажам со најсилни и апсолутни „презервативни” средства. Ќе наведам само три од нив.

Првото е верата во Бога. За Православната Црква Бог не е некоја апстрактна вредност и некое битие кое што едноставно живее на Небесата и од таму управува со светот. Бог е личност и е Жив. Во Црквата стекнуваме единство и општење со Бога. Така се задоволува сета духовна жед на човекот. Неговото постоење добива смисла. Не паѓа во безсуштинско непостоење. Живеејќи во заедница со Бога надминува секаков индивидуализам и станува личност. Како личност Го љуби Бога и човекот, а тоа ја покажува неговата целовитост (совршеност).

Второто е тоа дека Православната Црква располага со Терапевтски метод што го исцелува внатрешниот свет на човекот. Време е веќе да ја видиме Црквата како духовна болница која го лекува ранетиот човек, а не како некоја општествена корпорација и како некоја религиозна организација. А кога зборуваме за терапевтски метод, ние подразбираме дека човекот со силата и дејството на Божјата благодат ги насочува сите душевни сили од неприродно кон природно и натприродно функционирање. Тогаш човекот чувствува внатрешна исполнетост. Постоењето на такви луѓе и денес докажува дека Црквата е духовната милостиња за човештвото.

Третото е тоа дека Црквата го благословува соединувањето помеѓу две разнополни личности преку светата тајна на бракот и, поврзувајќи ја оваа света тајна со светата тајна на Божествената Евхаристија, на еротскиот однос му го дава вистинското место. Впрочем, во светоотечките текстови светата тајна на бракот се нарекува тајна на љубовта и на вистинскиот ерос. Така, од една страна благословеното соединување на две личности, а од друга страна благословеното во Христа воздржание се најсилните „презервативни” средства, не само против Сидата, туку против секаква психолошка и духовна Сида која демнее да го разори човековото битие, имунитетниот систем на духовниот организам и да го направи животот безживотно живеење.

Затоа, проблемот на Сидата е главно и пред сè богословски проблем. Оние кои што тврдат дека Црквата нема никаква врска во борбата против Сидата ја докажуваат својата духовна бедност. А оние кои се соочуваат со проблемот само од психолошката, социјалната и медицинската страна, доброволно се слепи и додаваат ново лицемерие на веќе постоечките, но и нови очајанија кои ги зголемуваат болката и агонијата.

Митрополит на Навпактос Јеротеј Влахос
Скопска Православна Епархија
Превод од грчки: отец Атанасиј Арсоски

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz