Молк на небесата: „Седмиот печат“

Филмската теологија на бергмановиот „Седмиот печат“

Седмиот печат

Филмот „Седмиот Печат“ (1957г.) на Ингмар Бергман е дело чијшто религиски симболизам е очигледен за секој внимателен гледач. Неговиот херој, Антониј Блок (Макс вон Сидоу), штотуку пристигнат од Крстоносните Војни, ја предизвикува Смртта на една партија шах, надевајќи се дека добиеното време ќе го искористи за да направи макар едно добро, значајно дело, со што би го надминал сомнежот и несигурноста со која се соочува. Антониј и неговиот скептичен придружник, Јонс (Гунар Бјорнстранд), и двајцата истоштени и разочарани по десетте потрошени години во Крстоносните војни, се доведени во констраст со една среќна млада двојка, Марија и Јосиф (ги глумат Биби Андерсон и Нилс Попе) кои, како што нивните имиња навестуваат, прикажуваат еден вид на секуларно Свето Семејство. Насловот на филмот, секако, доаѓа од Откровението, а самиот филм започнува и завршува со стиховите од осмата глава. Како што забележува Франк Гадо, познавач и проучувач на делата на Бергман, „Не постои ништо особено нејасно околу „Седмиот Печат“ – неговите готички намери се лесно воочливи виртуелно во секоја сцена“ [1]. Намерата на оваа студија не е ниту да ги истражува грандиозните алегорски движења на овој филм, ниту пак да ги декодира поединечните симболички елементи содржани во него; намерата е да се гледа на овој филм како еден пример за она што може да биде наречено „филмска теологија“, односно, да разгледа учењето за Бога во овој филм, особено преку анализа на описите на крстот, како и да се спекулира со религиските основи на таквите доктрини преку кратка анализа на искупителната теологија во која најверојатно, како лутеран, Бергман бил најупатен во неговото религиско воспитување.

Основната религиска иконографија во филмот е инспирирана од Бергмановите сеќавања на црквите кои ги среќавал во Упланд заедно со својот татко, лутерански пастор. Младиот Бергман бил фасциниран од фреските од петнаесетиот век насликани на црковните ѕидови: „Таму имаше сѐ што мојата имагинација можеше да посака – ангели, светители, змејови, пророци, демони, луѓе. Сето ова беше опколено од еден небесен, овоземен, подземен релјеф со чудна, но сепак позната убавина“. Берман се сеќава на една посебна црква, во која Смртта е опишана како игра шах, која бичејќи го дрвото на животот, го предводи орото на смртта, „но на другата купола, [беше прикажана] Света Дева во градина со рози, помагајќи го несигурниот детски од“ [се мисли на Христа како дете] [2]. Овие икони на средовековната побожност се оживеани во филмот, како во сижé-то, така и преку црковната уметност со која се среќаваат витезот и неговиот придружник. Контрастот кој постоел меѓу суровата Смрт на едната, и милостивата Дева на другата купола, пак, во филмот е изразен преку контрастот меѓу витезот и неговиот помошник од една, и Јосиф и Марија, од друга страна.

Колку повеќе го истражуваме симболичниот религиозен свет, толку појасна ни станува теологијата на овој филм. Можеби највпечатлив е филмскиот приказ на крстот. Првата сцена која го опишува крстот е сцената кога витезот влегува во црквата за да ги исповеда своите гревови пред свештеникот. Тој ја оплакува својата рамнодушност пред човечките страдања, и тоа дури откако станува свесен за Божјото постоење. Исто така, витезот е исплашен дека луѓето направиле идол од самиот страв, и го нарекле бог, и дека [истите тие] му богослужат на сопствениот страв од смртта. За сето тоа време Распетието виси над витезот, опишано во самото сценарио со зборовите: „Христовото лице е завртено нагоре, Неговата уста е подотворена, како во плач од болка [3]. Она што за витезот е скриено – а за гледачот е јасно – е дека свештеникот пред кого се исповеда е, всушност, Смртта. Истото распетие повторно се појавува подоцна во филмот, носено во литијата на верските фанатици и Доминикански монаси, додека го пеат пее Dies Irae [4]. Сценариото потенцира дека ова распетие „не е Црковниот триумф, туку Исус Кој страда, со отоци, крв, клинци, и лик во грчевит бол. Синот Божји, закован на крстното дрво, ги трпи презирот и срамот“. Овој крст останува во позадина, додека монахот држи беседа за чумата како Божја наказа. Младата жена, осудена на смрт поради волшебства, е врзана за едно дрво како симбол на распетието, а тука, исто така, монахот кој ја придружува е самата Смрт. Можеби се сеќавате, исто така, дека првата личност која витезот и придружникотја среќаваат е еден монах, кој всушност е мртов. Единствената вистински лоша улога во филмот е онаа на Равел (Бертил Андерберг), кој ја напуштил професорската катедра по теологија, кадешто и го убедил витезот да се придружи на крстоносните војни; Равел профитира од чумата, крадејќи од мртвите.

Очигледно, бог од „Седмиот Печат“ е еден мртов бог, кој во страв се слави. Црковните ѕидови, на кои е прикажана чумата, со страв ќе ги испратат луѓето во рацете на свештенството, забележува Јонс. Зографот објаснува: „најзначајно е што тие сироти суштества мислам дека поморот од чума е Божја казна. Групишта луѓе кои себеси се нарекуваат Робови на Гревот ја помуваат сета земја, камшикувајќи се себеси и другите, сѐ во име на славата Божја.“ Во меѓувреме, витезот, во еден друг крај на црквата, исповеда: „Правиме икона од нашиот страв, и таа икона ја нарекуваме бог“. Бивајќи мртов, овој бог е и тивок: „Го повикувам во мракот, но никого не наоѓам таму“. Во Божјата неприсутност, само Сатаната и Смртта се присутни. Витезот, трагајќи по знаење, ја замолува обвинетата вештерка да го запознае со Сатаната. Опседнатата девојка го уверува витезот дека Сатаната е веднаш позади нас, во нас, насекаде околу нас. Исто како и во „Мајсторот и Маргарита“ на Михаил Булгаков, Божјото отсуство само го прави демонското присуство поочигледно; Божјата смрт е само увертира во воскресението на Сатаната. Ова е многу добро сумирано во зборовите од песната на витешкиот придружник:„Горе над нас е семоќниот Бог, толку многу далечен; а твојот брат, ѓаволот, ќе го најдеш на секој чекор“.

[1] The Passion of Ingmar Bergman (Durham, N.C.: Duke University Press, 1986), 206.
[2] Program notes to The Seventh Seal, quoted in Gado, Ibid., 199.
[3] The entire script can be found on-line at . All quotations from the script are taken from this site.
[4] “Dies irae! Dies illa / Solvet saeclum in favilla / Teste David cum Sibylla!” (“Day of wrath and terror looming! / Heaven and earth to ash consuming, / David’s word Sibil’s truth foredooming.”)

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz