За живата вера во живиот Бог

Владико, ова прашање е премногу општо, но бидејќи од вашите книги и проповеди знаеме дека вие навистина длабоко ги созерцувате животните случувања, како и она што се случува во светот: кажете ни, како ја отценувате состојбата на христијанинот во современиот свет со сѐ што се случува во него?

Тоа е тешко прашање, затоа што тоа, што сакам да го кажам веројатно ќе навреди многумина. Јас мислам дека денес сиот христијански свет, вклучувајќи го и православниот, страшно многу се оддалечил од простотата, од полнотата и од прекрасната убавина на Евангелието. Христос со Својата група ученици ја создаде Црквата која беше толку длабока, толку широка, толку целосна, што во себе ја содржеше сета вселена.

Низ вековите, од Црквата направивме само (уште) едно од човековите општества. Ние сме помали од светот во којшто живееме, и кога зборуваме за обраќање на (истиот) тој свет во христијанство, ние всушност зборуваме за тоа, колку што е возможно сите луѓе да ги направиме членови на таквото ограничено општество. Тоа, мислам, е нашиот грев. Ние треба да сфатиме дека во Црквата христијанска, верните треба да станат верни не само по својот светоглед, туку и според животот, по својот внатрешен опит, и дека нашата улога е во тоа онаму кадешто е темно, каде што често е толку страшно, да донесеме светлина. Пророкот Исаија во една од главите на својата книга вели: „Утешувајте“, што значи – разберете во каква тага е сиот свет: и материјално, по својата загубеност, и духовно, по својата обезбоженост. Тоа значи – донесете ги во овој свет утехата, милоста Божја, љубовта Божја, грижата Божја, кои треба да го опфаќаат целиот човек. Нема смисла да му се зборува на човек за духовното, кога тој гладува – подобро нахрани го; нема потреба да се зборува за тоа дека човек во својот светоглед греши, кога нему не му предаваме жив опит од Живиот Бог.

И така, нашата состојба во современиот свет – е состојба на обвинети. Светот во своето откажување од Бога и од Црквата ни вели: „Вие, христијаните, ништо не можете да ни дадете од она што ни е потребно. Вие Бога не ни Го давате, а ни давате светоглед. А тој (светоглед) е многу спорен, ако во неговата срцевина нема го нема живиот опит на Бога. Вие ни давате насоки, како да живееме – а тие се исто толку произволни, колку тие што ни ги даваат другите луѓе“.

Ние треба да станеме христијани, – христијани по образот на Христос и Неговите ученици, и само тогаш Црквата ќе добие не власт, т.е. способност да присилува, туку авторитет, т.е. способност да говори такви зборови, што при нивното слушање секоја душа ќе затрепери и во секоја душа ќе се открие вечната длабочина. Ете тоа е, мислам, нашата состојба денеска.

Можеби сум песимистичен, но вака ние не сме христијани. Ја исповедаме Христовата вера, но од сѐ направивме символи. Мене секогаш во душата ме погодува нашето богослужение на Страсната Седмица. Наместо крст, на кој што умира жив млад човек, – кај нас прекрасно богослужение, на кое може да се умилуваме, но кое стои меѓу груба, страшна трагедија и нас. Го заменивме крстот – со икона на крстот, распетието – со образ, расказот за ужасот од тоа што се случувало – со музично-поетична разработка, и тоа секако доаѓа до луѓето, но истовремено ним им е толку лесно да се насладуваат со таа трагедија, дури и длабоко да ја преживеат, да се потресат и – да се успокојат, додека пак глетката кога убиваат жив човек е сосема поинаква. Тоа останува како рана во душата, тоа нема да го заборавиш. Видувајќи го тоа, никогаш нема да можеш да станеш каков што си бил претходно. Е токму тоа мене ме плаши, – во определена смисла убавината, длабочината на нашата богослужба треба да се отворат, да се пробијат, и преку тој пробив во нашата богослужба да се проведе секој верник кон страшната и величенствената тајна на тоа што се случува.

Да, тоа е многу длабока мисла. Зошто современиот свет така е нареден, построен, што изгледа дека може да постои и без Бога, без духовност? Тој се тркала по изработен калап, и во него може благоспокојно да го преспиеме сиот живот и да умреме.

Тоа што мене ми изгледа уште пострашно, е тоа, дека може да се нарекуваме христијани и да го проживееме цел живот, изучувајќи ги длабочините на богословието, – и никогаш да не Го сретнеме Бога. Учествувајќи во убавината на богослужбата, како член на хорот или учесник на службата, – може никогаш да не се пробиеме до реалноста на нештата. Е тоа е страшно. Неверниот сè уште има можност да поверува, но кај псевдоверниот таквата можност е многу заматена, затоа што тој сѐ има: тој може да го објасни секој детал и од богослужбата, и од Символот на верата, и од догматиката, а наеднаш испаѓа, дека Бога тој не Го сретнал. Тој е спокоен. Лесков, пак, на едно место, за еден човек вели: „Замисли, тој и до Христа дочита!“ А собеседникот одговорил: „Ех, тогаш нема никаква надеж да го промениш него“. Е да би можеле преку богослужбата, преку Евангелието, преку сѐ што имаме, навистина „да се дочитаме до Христа“, а не да останеме настрана.

Јас станав верник преку Евангелието и преку живата средба со Христос. Сѐ друго дојде потоа, и сѐ друго за мене останува или проѕирно – не го сокрива од мене тоа што го преживеав некогаш, – или на тоа реагирам со остра болка: како може на пример, на Страсната седмица, со леснотија да се пеат некои работи, кои се трагични. Како може, да речеме, осветувајќи ги Светите Дарови, да се заслушуваме во музиката „Тебе благословим…“, а да не си дадеме со тоа пеење да се внесеме во тие страшни божествени длабочини, каде што се случува осветувањето на лебот и виното во Тело и Крв Христови! Мене – јас сум човек немузикален – воопшто не ми е јасно, како може во тие моменти да се пее; мислам дека би требало сите да онемат од созерцателен страв. И кога ги слушаат зборовите „И направи Го овој леб…“ – јас дури не сакам ни да ги повторам зборовите на осветувањето.

Но, секако, тоа е моја реакција. Не сакам да кажам дека е правилна, зашто ознавам луѓе, илјадапати повеќе духовно сознателни и надарени од мене, на кои сето тоа не им смета, и кои напротив, ги носи во тие длабочини, но знам и многумина кои запираат на тоа. Потребен е огромен опит на молитва во пределите на богослужението, за тоа богослужение да престане да постои само по себе, за да стане незабележливо, како што е водата за рибата.

Се сеќавам во Париз на еден стар ѓакон, отец Ефимиј, кој еднаш со мене пееше и читаше на певница. Тој читаше и пееше со толкава брзина, што јас не можев ни збор да разберам. После службата – тогаш имав деветнаесет години, и бев дрзок и самоуверен – му реков: „Отец Ефимиј, Вие денеска ми ја украдовте сета служба, и што е полошо – Вие и сами не можевте да ја доживеете, читајќи и пеејќи на таков начин!“ И тогаш, расплакуваќи се, тој ми рече: „Прости ми, јас за тебе не помислив, ама јас се родив во многу сиромашно семејство во едно бедно село. На седум години мене ме дадоа во манастир, и еве веќе шеесет години ги слушам и пеам овие зборови, и знаеш (ми вели), само што ќе го видам зборот, уште пред да го произнесам, како некоја рака во мене да допрела жица, и сета моја душа започнува да пее!“

И тогаш јас разбрав дека неговата душа станала како некој инструмент и дека потребен е само најмал допир – и таа, како Еолова харфа, до која само што ќе се допре ветрот, сета пее – се одзива на тие зборови, така што тие дури не поминуваат низ умот, срцето, свеста. Тие зборови веќе се пеење, веќе се верски опит. Но за да се дојде до тоа, треба да се стане старец отец Ефимиј, над кого луѓето се исмевале, затоа што тој и гласот го изгубил, и пеел многу, и со ништо не се истакнувал, а пред Бога сета негова душа пеела. Тоа да му го даде Бог секому!

Ете, ако тоа што го реков може да му се најде на некого – прекрасно!

Митрополит Антониј Сурожски

Оставете коментар

Започнете дискусија!

Извести ме
1000
wpDiscuz